1 Koningen 11:1

De Tekst

Salomo, de koning aan wie God wijsheid had beloofd en gegeven, had lief. Maar niet één vrouw, en niet binnen de grenzen die God had gesteld. Hij hield van vele buitenlandse vrouwen, uit precies die volken waarvan de HEER had gezegd: ga geen huwelijksverbonden met hen aan. En toch, zegt de tekst nuchter, deed Salomo dat wel. De vermelding van de dochter van de farao vooraan in het rijtje is geen detail, het is een signaal.

De Kern

Wat deze tekst laat zien is niet allereerst seksuele losbandigheid, maar iets dieper: de langzame erosie van trouw door meervoudige loyaliteit. Salomo brak niet met God in één dramatische scène. Hij liet zijn hart uitwaaieren over te veel liefdes tegelijk. Het Hebreeuws voor "aanhangen" in vers 2 (dabaq) is hetzelfde woord dat Genesis 2 gebruikt voor de man die zich hecht aan zijn vrouw, en dat Deuteronomium 30 gebruikt voor het aanhangen van God zelf. Aanhangen is een woord van onverdeelde toewijding. Wie zich aan te veel dingen tegelijk hecht, hecht zich uiteindelijk aan niets meer echt. Salomo's val begint niet bij afgoderij; die komt later. Hij begint bij de aanname dat je liefdes stapelbaar zijn.

De Rode Draad

Het huwelijksverbond is in de hele Schrift een beeld van het verbond tussen God en zijn volk. De profeten, en later Paulus en Johannes, spreken over God als bruidegom en over ontrouw als overspel. Salomo, de zoon van David, de tempelbouwer, is een schaduw van de ware Koning die zou komen. Maar juist hier, in vers 1, breekt het licht van die schaduw. Salomo verspreidt zijn liefde; Christus verzamelt de zijne. Salomo trouwt uit politieke noodzaak met vele bruiden en verliest zijn koninkrijk; Christus verwerft zijn ene bruid door zichzelf te geven en wint een koninkrijk. Waar Salomo faalt in onverdeeld liefhebben, daar staat later een Bruidegom op die alleen zegt: mijn schapen kennen mijn stem, en ik ken de mijne.

De Spiegel

Wij trouwen niet met zevenhonderd vrouwen, dus dachten we lang dat deze tekst over iemand anders ging. Maar de vraag die hier ligt is scherper dan hij lijkt. Waaraan hangt jouw hart, en aan hoeveel dingen tegelijk? De carrière waarvoor je stilzwijgend compromissen sluit die je twintig jaar geleden niet gemaakt had. De vriendengroep waarin je iets minder christen bent dan bij de kring. De relatie waarvan je diep vanbinnen weet dat ze je meetrekt maar die je toch niet loslaat omdat ze zoveel biedt. De financiële keuzes waar je jezelf hebt wijsgemaakt dat God het wel begrijpt. Salomo is niet plotseling afgoder geworden. Hij is het geworden door honderd kleine ja's, elk verdedigbaar, elk strategisch, elk met redenen omkleed. Zo gaat het bij ons ook.

De Vraag

Als Salomo de wijste mens van zijn tijd was, waarom zag hij dit dan niet aankomen? Dat is de ongemakkelijke vraag. Wijsheid en zelfkennis blijken twee verschillende dingen te zijn. Je kunt onderscheid maken tussen twee prostituees en een baby, en tegelijk blind zijn voor het onderscheid tussen jouw begeerte en Gods gebod. De tekst weigert ons de gedachte dat inzicht ons vanzelf beschermt. Wie hier eerlijk leest, moet erkennen dat kennis van de Schrift, jaren in de kerk, geestelijke gaven, geen van deze dingen ons vrijwaart van de langzame drift van het hart. Dat is niet troostend. Het is een waarschuwing die we niet moeten wegpoetsen met de belofte dat het bij ons wel goed zal komen.

Context

Salomo regeerde rond 970 tot 930 voor Christus, op het hoogtepunt van Israëls politieke macht. Huwelijken met buitenlandse prinsessen waren de gebruikelijke manier om verdragen te sluiten en handelsroutes te beveiligen. De dochter van de farao trouwen was een enorme diplomatieke overwinning, Egypte gaf normaal gesproken zijn prinsessen niet weg. Voor de omringende volken was Salomo's harem een teken van succes. Voor Deuteronomium 17, dat expliciet verbood dat de koning veel vrouwen zou nemen, was het een teken van rebellie. De tekst wrijft die spanning erin: wat de wereld status noemt, noemt God ontrouw. Salomo bouwde de tempel en verloor zijn hart. Beide waarheden staan naast elkaar.

De Intertekst

Deuteronomium 17:17 waarschuwt de toekomstige koning uitdrukkelijk: "hij mag ook niet te veel vrouwen voor zich nemen, anders zal zijn hart afwijken." Salomo kende deze tekst. Hij overtrad haar bewust. En Jezus knoopt hier direct bij aan in de Bergrede: "Niemand kan twee heren dienen" (Matteüs 6:24). Het is dezelfde waarheid, nu op ons gericht. Verdeelde liefde is geen liefde meer. Ergens tussen Deuteronomium en Matteüs staat Salomo, als levend bewijs van wat er gebeurt wanneer je denkt dat je die regel kunt omzeilen.

Reflectie

Aan welke liefde in jouw leven hang je zo, dat ze langzaam aan het concurreren is met je liefde voor God, zonder dat je het jezelf hardop durft te zeggen?

Waar in jouw leven ben je, net als Salomo, wijs genoeg om anderen te adviseren maar blind voor je eigen drift?