1 Korinthe 11

De Tekst

Paulus schrijft over orde en ontregeling in de samenkomsten van Korinthe. Eerst gaat het over hoofdbedekking bij bidden en profeteren, over wat mannen en vrouwen kenbaar maken in hun verschijning. Daarna volgt een scherpe terechtwijzing over het Avondmaal: er wordt gegeten en gedronken, maar zonder oog voor elkaar, en sommigen worden zelfs dronken terwijl anderen honger hebben. Paulus herhaalt de woorden van Jezus uit de nacht van zijn overlevering en waarschuwt: wie op onwaardige wijze deelneemt, eet en drinkt zichzelf een oordeel.

De Kern

Stel je die zaal voor in Korinthe. De rijken zijn er vroeg, hun slaven hebben hen vrijgemaakt, ze hebben wijn meegenomen en het beste brood. De arbeiders en slaven komen later binnen, na het werk, en zien de tafels al half leeg. Sommigen lachen rood en luidruchtig, anderen kijken weg. En midden in dat gerommel klinkt: "Dit is mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt." Paulus' verontwaardiging gaat dieper dan etiquette. Hij ziet dat het lichaam van Christus, zowel het brood als de gemeente, wordt verscheurd door dezelfde sociale breuklijnen die buiten de deur gewoon zijn. Aan de tafel van de Heer wordt de wereld niet bevestigd, daar wordt zij ontmaskerd.

De Rode Draad

De woorden die Paulus aanhaalt, klinken niet voor het eerst in Korinthe. Hij geeft door wat hij ontvangen heeft: een ketting die teruggaat tot een bovenzaal in Jeruzalem, tot een nacht waarin Jezus wist wat ging komen en toch het brood brak. En achter die nacht ligt nog een andere nacht, eeuwen eerder, met lammeren en bloed aan de deurposten. Het Avondmaal is geen los ritueel maar een knooppunt waar de exodus, het kruis en de toekomst samenkomen, "totdat Hij komt." Wie aan deze tafel zit, zit in een verhaal dat veel ouder en veel groter is dan de eigen gemeente, en dat verhaal verdraagt geen kliekjes.

De Spiegel

Het schurende van deze tekst is dat hij ons betrapt op iets dat we niet eens als zonde herkennen. We kijken naar de Korinthiërs en denken: hoe kun je nu dronken worden bij het Avondmaal. Maar Paulus' diagnose is subtieler. Het ging om mensen die elkaar niet zagen. Die wel samen in dezelfde ruimte waren, maar elk hun eigen kring hadden. Wie zit er in jouw kerk aan een andere tafel dan jij, ook al delen jullie hetzelfde brood? De collega die je nooit thuis uitnodigt. Het gezin waarvan je weet dat het krap heeft, terwijl jij naar de vakantie kijkt. De nieuwe die na de dienst alleen naar buiten loopt. Paulus zegt: onderzoek uzelf. Niet of je vroom genoeg voelt, maar of je het lichaam onderscheidt.

De Intertekst

In Jakobus 2 staat een scène die hier naadloos op aansluit: de rijke met de gouden ring krijgt een goede plaats, de arme moet aan de voeten staan. Jakobus noemt dat geen kleine misser maar overtreding van de wet. En in Mattheüs 5 zegt Jezus: als je je gave naar het altaar brengt en je weet dat je broeder iets tegen je heeft, laat dan je gave liggen en ga eerst verzoenen. Het patroon is consistent: aanbidding zonder rechtvaardig samenleven is in de Schrift geen halve aanbidding, het is geen aanbidding.

Context

Korinthe was een havenstad, kosmopolitisch, statusbewust. Maaltijden waren daar geen neutrale aangelegenheid. De ruimte waarin men at, het triclinium, bood plaats aan een beperkt aantal gasten op aanligbedden; de rest at in de atrium, of stond. Voedsel werd vaak gedifferentieerd naar rang: betere wijn voor de eregasten, mindere voor de overigen. Wanneer de jonge christelijke gemeente samenkwam in het huis van een welgestelde gastheer, sloop die structuur ongemerkt mee naar binnen. Het Avondmaal werd kennelijk gevierd binnen een gewone maaltijd, en juist daarom werd het sociale ongelijk pijnlijk zichtbaar. Wat in de Romeinse cultuur volkomen normaal was, werd in het licht van het kruis grotesk.

Het Profiel

De eerste hoorders waren een gemengd gezelschap. Onder hen zaten slaven die misschien voor het eerst in hun leven aangesproken werden als broeder. Vrouwen die in de kerk profeteerden, iets ondenkbaars in de meeste tempels van de stad. En welgestelden, voor wie het christen-zijn een echte sociale kostprijs had. Toen Paulus' brief werd voorgelezen, hoorden de armen waarschijnlijk opgelucht ademhalen, en de rijken voelden de grond onder hun bankjes warm worden. Want zij begrepen meteen wie er bedoeld werd. Het schokkende voor hen was niet dat Paulus hen aansprak, maar dat hij hen aansprak naast hun slaven. Aan deze tafel was de hiërarchie van Korinthe niet langer geldig, en dat was bedoeld.

Reflectie

Aan welke tafel in jouw gemeente of leven kijk je weg van wie er niet aanschuift?

Wat zou het betekenen om het Avondmaal te vieren met het besef dat Christus zijn lichaam liet breken om jouw breuklijnen te helen, niet alleen jouw zonden te vergeven?