2 Koningen 2

De Tekst

Elia weet dat zijn dagen geteld zijn. Met Elisa loopt hij langs Gilgal, Bethel en Jericho richting de Jordaan, terwijl groepen profeten hem fluisterend nakijken. Elia slaat met zijn mantel het water uiteen, ze steken over, en in een vuurwagen wordt Elia opgenomen. Elisa keert terug, slaat met dezelfde mantel hetzelfde water, en wordt door de profeten erkend als Elia's opvolger. Daarna geneest hij het water van Jericho en volgt het verontrustende voorval met de berinnen bij Bethel.

De Kern

Wat hier gebeurt is meer dan een opvolging. God laat zien dat zijn werk niet aan één mens hangt, hoe groots die ene ook was. Elia gaat heen, maar de Geest die op hem rustte blijft werken in Israël. Elisa vraagt om een dubbel deel, niet uit hoogmoed maar zoals een eerstgeboren zoon dubbel erft: hij wil de volle erfenis dragen, de last van het profeet zijn voor een volk dat afdwaalt. En God antwoordt door de mantel letterlijk te laten vallen. Genade wordt doorgegeven. De God van Elia, zo roept Elisa uit bij de Jordaan, blijkt nog steeds aanspreekbaar.

De Rode Draad

De route die Elia loopt is geen toeval. Gilgal, Bethel, Jericho, Jordaan: dat is de intochtsroute van Jozua, maar dan in omgekeerde richting. Elia gaat als het ware Israël uit, het land terug door de Jordaan. En de Jordaan splijt opnieuw, zoals onder Jozua. Hier liggen draden naar Christus die zichtbaar worden in het Nieuwe Testament. Op de berg van de verheerlijking verschijnt Elia naast Mozes, en spreekt met Jezus over zijn eigen "uitgang" in Jeruzalem (Lukas 9). Ook Jezus wordt opgenomen, maar geeft eerst zijn Geest in dubbele mate aan zijn leerlingen. Elia's mantel wordt Pinksteren.

De Spiegel

Er is in dit hoofdstuk een vraag die schuurt: durf jij te blijven waar God iemand wegneemt? Drie keer zegt Elia tegen Elisa: blijf hier. Drie keer weigert die. Misschien herken je dat: een mentor die wegvalt, een ouder die sterft, een dominee die vertrekt, een vriendschap die eindigt. De verleiding is om te blijven staren naar de plek waar de wagen verdween, om eindeloos te rouwen om wat was. Elisa scheurt zijn kleren, ja. Maar hij raapt de mantel op en loopt terug. Hij gaat staan waar Elia stond. Dat is geen gebrek aan verdriet, dat is gehoorzaamheid aan wat God nu vraagt.

Het Profiel

De eerste hoorders van dit verhaal leefden waarschijnlijk in de nasleep van ballingschap, of in een tijd waarin profetenstemmen schaars werden. Voor hen was Elia al een legende, de man die Achab trotseerde, vuur uit de hemel riep, en de Baälpriesters versloeg. Hen werd hier verteld: die God leeft nog. Wanneer zij hoorden dat de Jordaan zich opende, hoorden ze de echo van de uittocht en de intocht. Wanneer ze hoorden van de berinnen die jongens verscheurden die Elisa "kaalkop" noemden, hoorden ze niet zomaar een ruw verhaal, maar een waarschuwing dat het bespotten van Gods profeet het bespotten van God zelf is, in een tijd waarin Bethel het centrum was geworden van afgodendienst.

Context

We zijn in het noordelijke rijk Israël, ongeveer 850 voor Christus. Achab is dood, zijn zoon Achazja net overleden, Joram regeert. Bethel, ooit de plek waar Jakob de ladder zag, herbergt nu een gouden kalf dat Jerobeam liet maken. De profetenscholen, groepen mannen die rond Elia en Elisa leefden in eenvoud, vormden een soort tegenbeweging tegen de staatsgodsdienst. Ze waren arm, woonden samen, en keken op naar Elia als hun geestelijke vader. Jericho was net herbouwd, maar het water was er bitter en de grond onvruchtbaar, een vervloekte stad volgens Jozua 6. Dat Elisa juist dat water geneest is een teken: waar de vloek lag, brengt God nu leven.

De Hoofdpersoon

Elisa is een man van vasthoudendheid. Hij heeft zijn ploeg verbrand, zijn ossen geslacht, en is Elia gevolgd zonder terugweg. Nu, op deze laatste dag, weigert hij driemaal om achter te blijven, ook al weet hij wat komt. Er zit iets ruws in hem, iets dat niet zacht of sentimenteel is. Hij vraagt om een dubbel deel; hij scheurt zijn kleren; hij roept "Waar is de HEERE, de God van Elia?", een vraag die half klacht en half geloofsbelijdenis is. En als jongens uit Bethel hem bespotten, vervloekt hij hen. Elisa is geen lievelingsprofeet. Hij is een man die de last van Elia's mantel werkelijk op zich neemt, met alle gewicht dat erbij hoort.

Reflectie

Wat is voor jou de "mantel" die opgeraapt moet worden, nu iemand of iets is weggevallen?

Durf jij, net als Elisa, hardop te vragen: waar is de God van…? En welke naam vul je dan in?