2 Petrus 2:10

De Tekst

Petrus heeft het over mensen die God tarten door hun ongebreidelde zinnelijkheid en die elk gezag minachten. Hij noemt ze "overmoedig en eigenzinnig", mensen die niet terugdeinzen om "hemelse machten" (de HSV spreekt van "heerlijke wezens") te lasteren. Het vers staat midden in een scherpe tirade tegen dwaalleraars die de gemeente binnensluipen, maar de kern is universeler dan dat: het gaat over de mens die zichzelf tot maatstaf maakt en lacht om wat heilig is.

De Kern

Twee dingen worden hier als één probleem gezien: zinnelijkheid en gezagsminachting. Dat is geen willekeurige combinatie. Wie zijn lichaam niet onder gezag kan brengen, verdraagt op den duur geen enkel gezag meer, want elk gezag zal de begeerte dwarsbomen. Petrus ziet door de symptomen heen naar de wortel: een hart dat zichzelf centraal zet. "Overmoedig en eigenzinnig" is in het Grieks pittiger dan het klinkt, het woord achter "overmoedig" (tolmêtês) betekent iemand die durft, een waaghals, iemand die zich nergens door laat tegenhouden. Deze mens vindt zichzelf vrij, maar is in werkelijkheid een slaaf van wat hij wil. En die slavernij vermomt zich als lef.

De Rode Draad

Deze beschrijving loopt als een draad door de hele Schrift. Begin bij de slang in Genesis 3: "Zou God werkelijk gezegd hebben?" Daar wordt gezag voor het eerst betwijfeld, en de begeerte volgt onmiddellijk ("de vrouw zag dat de boom goed was om van te eten"). Hetzelfde patroon duikt op bij Korach die Mozes' gezag minacht, en bij Israël dat afgoden omarmt juist wanneer het seksuele vrijheid zoekt. Christus staat daar lijnrecht tegenover. Hij, die alle gezag in hemel en op aarde bezit, onderwierp zich: aan zijn Vader, aan de wet, uiteindelijk aan het kruis. De dwaalleraar lastert heerlijke wezens; Christus werd zelf gelasterd en zweeg. De tegenstelling kon niet scherper.

De Spiegel

Lees dit vers nog eens en laat het je aankijken. Herken je de trek in jezelf om je los te maken van wat je in de weg zit? De baas die je irriteert en die je in gedachten al tien keer hebt afgeserveerd. De regels van de kerk waar je zuchtend omheen manoeuvreert omdat ze niet bij jouw situatie passen. Het appel van je geweten dat je wegklikt zoals je een notificatie wegveegt. En die begeerte, misschien seksueel, misschien in hoe je eet of koopt of scrollt, waarvan je zegt: dit is mijn vrijheid. Petrus noemt het bij de naam: eigenzinnigheid. Het pijnlijke is dat dit vers niet alleen over "die dwaalleraars daar" gaat. Het legt bloot hoe snel wij vinden dat wij, uitgerekend wij, een uitzondering vormen op het gezag waar anderen zich wel aan moeten houden. Dat is geen vrijheid. Dat is het begin van losgeslagen zijn.

Het Detail

Blijf even hangen bij dat "lasteren van heerlijke wezens". Petrus doelt waarschijnlijk op engelmachten, misschien zelfs op gevallen geestelijke machten. Het punt is niet of je in engelen gelooft, het punt is de houding: deze mensen hebben geen ontzag meer voor wat ze niet kennen. Ze lachen om de onzichtbare werkelijkheid. Ze doen alsof wat je niet ziet, niet bestaat, of in elk geval niet serieus genomen hoeft te worden. In onze tijd klinkt dat vertrouwd. We zijn getraind in ironie, in het relativeren van alles wat heilig heet. Niets ontzag meer, want ontzag is naïef. Maar Petrus zegt: wie het ontzag kwijt is, is iets fundamenteels kwijt, namelijk het besef dat de werkelijkheid groter is dan hijzelf.

Het Profiel

De eerste lezers waren vermoedelijk gemeenten in Klein-Azië, christenen die te maken kregen met leraren die hun geloof radicaal herinterpreteerden. Vermoedelijk een vroege vorm van wat later gnostiek zou heten: de geest is vrij, het lichaam doet er niet toe, dus doe met je lichaam wat je wilt. Deze boodschap kwam binnen als bevrijding. Eindelijk af van die krappe moraal. Petrus ziet er een catastrofe in. Deze lezers moesten horen: wat zich aandient als geestelijke vrijheid is in werkelijkheid onderwerping aan de laagste driften. Voor hen was dit vers een alarm, geen theoretische beschouwing, maar een waarschuwing voor concrete mensen die ze kenden en bewonderden.

Context

Petrus schrijft deze brief waarschijnlijk tegen het einde van zijn leven, in de wetenschap dat hij spoedig zal sterven (zie hoofdstuk 1:14). Het is zijn testament. De jonge kerk staat onder druk, niet alleen van buitenaf door vervolging, maar van binnenuit door leraren die het evangelie uitkleden tot iets wat de wereld makkelijk kan slikken. In de Grieks-Romeinse wereld was seksuele vrijheid voor mannen van stand vanzelfsprekend; christelijke seksuele moraal was ronduit tegendraads. Dwaalleraars boden een compromis: je kunt christen zijn én meedoen. Petrus zegt: nee, dan heb je geen van beide meer.

Reflectie

Waar in mijn leven noem ik eigenzinnigheid eigenlijk vrijheid, en wat kost me dat?

Welk gezag in mijn leven, geestelijk, menselijk of in mijn geweten, heb ik ongemerkt leren negeren, en wat zou het betekenen om daar vandaag opnieuw naar te luisteren?