2 Samuël 24

De Tekst

David telt zijn volk. Wat een routineklus lijkt, ontketent Gods toorn: zeventigduizend mannen sterven aan de pest die hierop volgt. De koning, die zijn eigen zonde inziet nog voor de profeet hem komt confronteren, koopt uiteindelijk een dorsvloer van de Jebusiet Arauna om er een altaar op te bouwen. Hij weigert nadrukkelijk gratis te offeren: "Ik wil aan de HEERE, mijn God, geen brandoffers brengen die mij niets kosten." Daarmee eindigt het boek Samuël, niet met triomf, maar bij een altaar op een dorsvloer.

De Kern

Dit hoofdstuk gaat over de verleiding van het kwantificeerbare. David wil weten hoeveel hij heeft, hoeveel hij kan inzetten, hoe sterk hij staat. Joab, geen kerel die snel terugdeinst voor harde maatregelen, probeert het hem nog uit het hoofd te praten. Dat zegt iets. De zonde zit niet in tellen op zich, het zit in waarom je telt en wat het tellen met je doet. Het volk telde was Gods volk, geen Davids leger. Op het moment dat David ze gaat optellen alsof het zijn kapitaal is, verschuift er iets fundamenteels in zijn verhouding tot de Heer die hem van schaapsjongen tot koning maakte. Vertrouwen wordt vervangen door inventaris.

De Rode Draad

De plek waar David het altaar bouwt, de dorsvloer van Arauna op de berg Moria, is dezelfde plaats waar Abraham eerder zijn zoon moest binden en waar later de tempel van Salomo zal staan. Dat is geen toeval in het Bijbelse verhaal, dat is een lijn. Op die berg wordt steeds opnieuw zichtbaar dat verzoening kostbaar is en dat God zelf voorziet. Davids weigering om een gratis offer te brengen wijst vooruit naar het offer dat juist géén mens kan betalen, het offer van Christus, dat onmeetbaar duur was en daarom voor ons gratis is. De plek waar de plaag stopt, wordt de plek waar God blijvend wil wonen. Genade vestigt zich altijd waar oordeel had moeten staan.

De Spiegel

Wij tellen ook. We tellen volgers, salaris, vakantiedagen, kerkleden, de jaren die we nog hebben, de calorieën, de likes, de gewerkte uren. Op zich allemaal niet verkeerd, soms zelfs nodig. Maar er is een moment waarop tellen kantelt in grijpen. Waarop je inventaris opmaakt om jezelf gerust te stellen dat je genoeg bent, genoeg hebt, genoeg presteert. Davids zonde is niet exotisch, het is de zonde van de manager in ieder van ons. En let op wat het kost: zeventigduizend mannen. Onze zonde van zelfverzekering raakt nooit alleen onszelf. Een ouder die zijn kind telt als prestatie-indicator, een leidinggevende die mensen reduceert tot productiecijfers, een gemeente die alleen nog naar opkomstcijfers kijkt, in al die gevallen gaan er onzichtbaar mensen aan kapot. De vraag is niet of je telt, maar of je nog weet wie de gever is van wat je telt.

Context

We zitten aan het eind van Davids regering, het boek Samuël loopt af. De oorlogen zijn grotendeels gestreden, het rijk staat. Juist die rust kan gevaarlijk zijn voor een koning die zijn hele leven heeft gevochten. Een volkstelling in het oude Nabije Oosten diende doorgaans twee doelen: belasting en militaire dienstplicht. Het was de standaardpraktijk van een rijk dat zijn macht consolideerde. Maar Israël was geen gewoon rijk, het was Gods volk, en de koning was vicekoning onder Hem. De spanning tussen normale staatsmachten en Israëls bijzondere roeping speelt hier op de achtergrond mee. Joabs aarzeling laat zien dat zelfs een militair hier voelde: dit hoort niet bij ons.

De Hoofdpersoon

David is hier de oude koning, niet meer de stralende jongen met de slinger, maar ook nog niet de gebroken man op zijn sterfbed. Hij is op het hoogtepunt van zijn macht en dat blijkt zijn kwetsbaarste moment. Wat hem onderscheidt, en dat is bijbels gezien essentieel, is dat hij snel breekt. Voor Gad de profeet bij hem aankomt, klopt zijn hart hem al. "Ik heb zwaar gezondigd in wat ik gedaan heb." Geen excuses, geen schuiven naar Joab die het werk deed. En als hij dan mag kiezen tussen drie straffen, kiest hij die van de Heer, niet die van mensen, want "Zijn barmhartigheid is groot." Dat is geen vrome frase, dat is iemand die God kent. Hij rekent op genade terwijl hij oordeel verdient.

De Vraag

Wat moeten we met die openingszin: "De toorn van de HEERE ontbrandde opnieuw tegen Israël, en Hij zette David tegen hen op om te zeggen: Ga Israël en Juda tellen." God zet David aan tot een zonde waarvoor Hij hem vervolgens straft. Kronieken vertelt hetzelfde verhaal en zegt dat satan David aanzette. Dat verschil is niet weg te poetsen. Wat we wel kunnen zeggen: de Schrift kent geen tweede macht naast God. Zelfs het kwaad opereert niet buiten Zijn soevereiniteit om. Hier wringt iets dat ik niet glad wil strijken. Misschien moeten we hier leren leven met een God die groter is dan onze morele logica, zonder Hem te ontslaan van Zijn goedheid of David van zijn verantwoordelijkheid.

Reflectie

Wat tel jij op dit moment in je leven om jezelf gerust te stellen, en wat zou het betekenen om dat tellen los te laten?

Waar in jouw leven ben je geneigd God iets aan te bieden dat je niets kost, en wat zou een werkelijk kostbaar offer zijn?