Esther 4:16

De Tekst

Esther stuurt antwoord terug naar Mordechai: verzamel alle Joden in Susan en vast voor mij, drie dagen en nachten, zonder eten of drinken. Ik en mijn dienaressen zullen op dezelfde manier vasten. Dan ga ik naar de koning, tegen de wet in. En als ik omkom, dan kom ik om.

De Kern

"Als ik omkom, dan kom ik om." Dat is geen fatalisme, geen schouderophalend lot. Het is een vrouw die het eigen leven uit haar handen geeft voordat een ander het haar kan afnemen. In één zin scheidt Esther zich los van zelfbehoud als hoogste wet. Daarmee raakt deze tekst aan iets wat door de hele Schrift loopt: dat geloven uiteindelijk betekent dat je leven niet langer van jou is. Het vasten dat ze beveelt, is geen vroom decor. Het is de lichamelijke erkenning dat ze het zelf niet kan, dat haar mooie gezicht en haar koninklijke positie niet genoeg zijn, en dat God, hoe verborgen ook in dit boek, het verschil moet maken. Esther kiest niet voor moed; ze kiest voor overgave. Dat is iets anders.

De Rode Draad

Esther loopt vooruit op een patroon dat in Christus zijn volle gewicht krijgt. Wie zijn leven wil behouden, zal het verliezen, zegt Jezus, en wie het verliest om Mijnentwil zal het vinden (Matteüs 16). Esther verliest haar leven nog voor ze de troonzaal binnenstapt, en juist daardoor wordt het haar teruggegeven, samen met dat van haar volk. Sterker nog: ze loopt naar een koning toe om te bemiddelen voor mensen die ter dood veroordeeld zijn. Dat is voorbedend werk, priesterlijk werk. Het boek Esther noemt God nergens bij naam, maar wie deze zin leest, ziet de schaduw van een grotere Voorspraak die ooit naar een veel hogere troon zou lopen, niet als koningin maar als Lam.

De Spiegel

"Als ik omkom, dan kom ik om." Lees die zin eens hardop, en vraag jezelf wat jij hebt waarvan je zegt: dit kan ik niet verliezen. Je baan misschien, je reputatie op het werk, je positie in de kerk, de goedkeuring van je ouders die nooit kwam en die je nog steeds probeert te verdienen. Esther had alles te verliezen, letterlijk: haar leven, haar paleis, haar veiligheid, de illusie dat ze als Jodin onopgemerkt door de koninklijke wereld kon glijden. En precies die illusie, dat je incognito kunt blijven, dat je het comfortabel kunt houden, doorbreekt Mordechai twee verzen eerder. Misschien ben je juist tot deze positie gekomen om nu te spreken. Misschien is jouw veilige zwijgen niet vroom maar laf. De tekst kijkt je aan en vraagt waar jij je verbergt.

Context

We zijn in Susan, een van de hoofdsteden van het Perzische rijk, vermoedelijk onder Xerxes I, ergens in de vijfde eeuw voor Christus. De Joden zijn een verstrooide minderheid, ver van Jeruzalem, kwetsbaar voor de grillen van een hofadviseur als Haman die een edict heeft uitgevaardigd om hen op één dag uit te roeien. Esther is door een schoonheidswedstrijd tot koningin gemaakt, een positie die er glamoureus uitziet maar waarin ze in feite eigendom is van de koning. Ze mag niet ongevraagd voor hem verschijnen; wie dat doet, riskeert de dood, tenzij de koning zijn gouden scepter uitstrekt. En, opvallend detail: ze is al dertig dagen niet bij hem geroepen. Haar invloed is dunner dan ze lijkt.

Het Profiel

De eerste hoorders waren Joden in ballingschap, of nakomelingen daarvan, die het Poerimfeest vierden ter herinnering aan deze redding. Voor hen was dit geen spannend verhaal met goede afloop; dit was hun eigen geschiedenis, hun eigen kwetsbaarheid. Ze leefden onder buitenlandse heersers waar één edict voldoende was om alles te verliezen. Wat zij hoorden in "als ik omkom, dan kom ik om," was de stem van iemand uit hun midden, een vrouw met hun bloed en hun God, die de gok aandurfde waar zij dagelijks voor terugschrokken. En tegelijk hoorden ze iets wat ons soms ontgaat: dat God werkt zonder dat zijn naam valt, achter de schermen van politiek, in toevallige slapeloze nachten van een koning, door de moed van één mens.

De Vraag

Waarom noemt het boek Esther God nergens? Zelfs hier niet, op het moment dat een gelovige vrouw alles riskeert. Geen gebed dat geciteerd wordt, geen belofte aangehaald. Sommigen verklaren het uit de context van de diaspora, waar Gods naam met terughoudendheid werd uitgesproken. Maar misschien is het antwoord uitdagender: misschien laat God zich juist hier kennen als degene die werkt waar geen vroom decor te zien is. Voor de lezer die alleen wil geloven als God duidelijk aanwezig lijkt, is dat oncomfortabel. Esthers vasten zonder geciteerd gebed lijkt een uitnodiging om te leren vertrouwen in de stilte, niet ondanks, maar door de afwezigheid van expliciete bevestiging heen.

Reflectie

Wat houd je vast waarvan je zou willen zeggen: dit kan ik niet verliezen, en wat doet dat met je gehoorzaamheid?

Waar ervaar jij Gods stilzwijgen op dit moment, en wat zou het betekenen om juist daarin te handelen, zoals Esther deed?