Exodus 34:6

De Tekst

Mozes staat op de Sinaï, alleen, met twee lege stenen platen in zijn armen. Dan trekt de HEER aan hem voorbij en roept zijn eigen Naam uit: HEER, HEER, God, barmhartig en genadig, geduldig en rijk aan goedertierenheid en trouw. Het is God die zichzelf hardop benoemt, in de eerste persoon nog niet, maar zoals een heraut een koning aankondigt: dit is wie Ik ben.

De Hoofdpersoon

Denk je in wat Mozes de weken ervoor heeft meegemaakt. Hij daalde de berg af met de eerste stenen platen, hoorde het gejoel al voor hij het zag, en smeet ze stuk aan de voet van de berg. Het gouden kalf. Drieduizend doden na het zwaard van de Levieten. Zijn broer Aäron die stotterend uitlegt dat het goud er vanzelf uitkwam als een kalf. En daarna dat schrijnende gebed: als U niet meegaat, laat ons dan hier niet vandaan trekken. Mozes is uitgeput, verantwoordelijk voor een volk dat hij nauwelijks in bedwang houdt, en hij heeft één ding gevraagd, één ding maar: laat mij toch Uw heerlijkheid zien. Op deze morgen krijgt hij antwoord. Geen visioen van vuur, geen troon, geen engelen. Een stem die een Naam uitspreekt.

Context

We zijn ergens rond het einde van hoofdstuk drieëndertig, misschien enkele weken na het gouden kalf. Israël staat aan de voet van de berg, ontheemd tussen Egypte en een beloofd land dat nog een gerucht is. Ze hebben net gezien wat er gebeurt wanneer je met deze God speelt, en tegelijk hebben ze net gehoord dat Hij niet met hen mee wil trekken. De tent van ontmoeting staat buiten het kamp, alsof God zijn koffers al pakt. In die spanning gaat Mozes de berg op met lege platen die hij zelf heeft moeten uithakken, want de eerste, door God gemaakt, liggen in gruzelementen. De sfeer is die van een huwelijk na overspel. Wordt er nog een tweede kans gegeven, en zo ja, op welke voorwaarden.

De Kern

Hier gebeurt iets wat je nergens anders in de Schrift zo dicht opeen ziet: God noemt zichzelf, en het eerste wat Hij over zichzelf zegt is niet zijn macht, niet zijn heiligheid, niet zijn rechtvaardigheid, maar zijn barmhartigheid. Barmhartig, genadig, geduldig. Dat is verbluffend als je bedenkt waar dit gesprek plaatsvindt. Direct na het meest flagrante verraad. Een God die na afgoderij zijn Naam uitspreekt als synoniem voor mededogen. Dit is geen zoetsappigheid; het volgende vers zal zeggen dat Hij de schuld beslist niet ongestraft laat. Maar de volgorde is theologisch. Genade komt eerst uit zijn mond. Zo wil Hij gekend worden.

De Rode Draad

Deze woorden gaan een eigen leven leiden in Israël. David citeert ze in de Psalmen, Jona spuugt ze uit in wrok omdat God ook Ninevé spaart, Joël en Nehemia halen ze aan wanneer alles verloren lijkt. Het worden de dertien eigenschappen die Israël door de eeuwen zingt op Grote Verzoendag. En dan, eeuwen later, schrijft Johannes over een mens die onder ons woonde, vol van genade en waarheid. Precies die twee woorden uit Exodus 34, goedertierenheid en trouw, alleen nu belichaamd. Wat Mozes hoorde als stem achter een rots, zag Johannes lopen door Galilea. De Naam die op de Sinaï werd uitgeroepen, kreeg een gezicht.

De Spiegel

Er is iets ongemakkelijks aan deze tekst. Wij willen God graag streng weten wanneer anderen falen, en genadig wanneer wijzelf struikelen. Maar hier krijgt de kerkganger die trouw is en de collega die alles verprutst dezelfde God gepresenteerd. Wat doe je met een God die geduldig blijft met je zoon die nog steeds niet gelooft, met je ex die je heeft verlaten, met de fraudeur op je werk? En wat doe je met deze God als je zelf net iets hebt gedaan waar je liever niet aan denkt, iets waarvan je denkt: nu is het echt op. De tekst zegt dat de eerste beweging vanuit God niet toorn is maar barmhartigheid. Dat is geen vrijbrief, wel een rustplek.

De Intertekst

Psalm 103 pakt dit vers bijna woordelijk op: barmhartig en genadig is de HEER, geduldig en rijk aan goedertierenheid. David gebruikt Exodus 34 als lied voor eigen zonde. En dan Jona 4, waar de profeet klaagt: ik wist het wel, dat U een genadig en barmhartig God bent. Jona heeft hetzelfde vers in zijn hoofd, maar draait het om tot aanklacht. Dezelfde woorden, tegenovergestelde reactie. Wat je met deze Naam doet, zegt evenveel over jou als over God.

Reflectie

Wanneer heb je voor het laatst gemerkt dat God met jou geduldiger was dan jij met jezelf?

Welke persoon in jouw leven gun je stiekem meer strengheid van God dan Hij hier over zichzelf uitroept?