Filemon 1:6

De Tekst

Paulus bidt voor Filemon dat het delen van zijn geloof effectief mag worden door de erkenning van al het goede dat in hen is, met het oog op Christus Jezus. Het is een tussenzin in een brief die eigenlijk over iets anders gaat: over Onesimus, de weggelopen slaaf. Maar juist hier, in dit gebed, wordt de brug geslagen tussen wat Filemon gelooft en wat Paulus straks van hem gaat vragen.

De Kern

Geloof is bij Paulus nooit een privézaak die netjes binnen de eigen borstkas blijft. Het woord dat hier met "delen" of "gemeenschap" vertaald wordt (koinonia) betekent samen-hebben, deelnemen, participeren. Geloof is een goed dat pas werkzaam wordt (energes, van hetzelfde stamwoord als ons "energie") wanneer het naar buiten treedt en herkent wat God in anderen doet. Paulus bidt dus niet dat Filemon meer gaat geloven, maar dat zijn geloof gaat wérken, en wel door te zien wat er al aan goeds ligt, ook in de meest onwaarschijnlijke plaatsen. Zoals in een teruggekeerde slaaf.

De Rode Draad

Deze koppeling tussen geloof en zichtbare werkzaamheid is niet nieuw bij Paulus. Jakobus zal het scherper formuleren ("geloof zonder werken is dood", Jakobus 2:17), en Paulus zelf spreekt in Galaten 5:6 over "geloof, door de liefde werkende". Beide teksten cirkelen om hetzelfde punt: geloof dat niet in beweging komt, verdampt. Maar de diepere echo ligt in Jezus' woorden over de wijnstok in Johannes 15: het blijven in Christus leidt onvermijdelijk tot vrucht dragen, en die vrucht is niet iets dat je zelf voortbrengt maar iets dat door je heen zichtbaar wordt. Filemon 6 is de pastorale vertaling van dat beeld: laat wat er in je zit, zichtbaar worden in hoe je met Onesimus omgaat.

De Spiegel

Er zit iets ongemakkelijks in dit vers voor wie een geloof heeft dat vooral binnenskamers functioneert. Bij het ochtendgebed, in de stille tijd, tijdens de dienst, prima. Maar dan komt er een collega die je gepasseerd hebt bij een promotie, een familielid dat geld van je heeft geleend en niet teruggeeft, een buurman met wie het al jaren stroef loopt. En Paulus zegt: juist dáár moet je geloof werkzaam worden, en wel door te "erkennen wat goed is". Niet door hard te oordelen, niet door gelijk te halen, maar door in die ander iets te herkennen dat God er misschien al heeft gelegd. Dat is confronterender dan een preek over vergeving, want het vraagt om zien vóór het vraagt om doen.

De Hoofdpersoon

Paulus schrijft dit vanuit de gevangenis, en dat verandert de toon. Dit is geen theoloog achter een bureau, maar een man die zelf afhankelijk is geworden. Hij noemt zichzelf in vers 9 "de oude Paulus, en nu ook gevangene". In dat licht is zijn gebed voor Filemon veelzeggend: hij bidt niet om zijn eigen vrijlating, hij bidt dat het geloof van een ander vrucht mag dragen. Er zit iets van vaderlijke bewogenheid in, en tegelijk iets van strategisch gebed. Paulus weet wat hij gaat vragen (neem Onesimus terug, niet meer als slaaf maar als broeder) en hij bereidt de bodem voor door eerst te bidden dat Filemons geloof werkzaam wordt. Dat is pastorale wijsheid: eerst de bron, dan de vraag.

Het Detail

Het zinnetje "met het oog op Christus Jezus" (of "tot Christus" in andere vertalingen) is makkelijk over te lezen als vrome afsluiting. Maar het is de spil. Alles wat goed is in Filemon, in de gemeente, in Onesimus, wordt herkend en werkzaam mét het oog op, gericht op, culminerend in Christus. Het is geen algemene oproep tot positief denken over medemensen. Het is de erkenning dat Christus de plek is waar alle echte goedheid samenkomt en zichtbaar wordt. Zonder die richting wordt "het goede erkennen" al snel een vorm van beschaafd humanisme. Mét die richting wordt het aanbidding: God dank je, ik zie U werken, ook hier.

De Vraag

Wat als je in de ander niets goeds kunt zien? Paulus vraagt Filemon dit te bidden vóór hij Onesimus weer voor zich krijgt, een slaaf die hem bestolen heeft en is weggelopen. Er zijn situaties waarin de wond zo diep is dat "erkennen wat goed is" cynisch klinkt. De tekst geeft daar geen makkelijk antwoord op. Wat wel opvalt: Paulus bidt het, hij eist het niet. Hij vertrouwt dat de Geest dit gebed kan waarmaken in Filemon, ook als het van nature onmogelijk is. Misschien is dat de eerlijkste omgang met dit vers: het niet als opdracht op onszelf leggen, maar als gebed durven bidden en wachten wat er in ons opengaat.

Reflectie

Waar in mijn leven is mijn geloof momenteel niet werkzaam, en welke ontmoeting of situatie zou de plek kunnen zijn waar het weer in beweging komt?

Wie is voor mij op dit moment "de Onesimus" in wie ik moeilijk iets goeds kan erkennen, en durf ik Paulus' gebed voor mezelf te bidden?