Genesis 18:25

De Tekst

Abraham staat voor de HEERE en pleit voor Sodom. Midden in dat pleidooi ontsnapt hem een vraag die de hemel zelf lijkt aan te raken: zou Hij die de hele aarde oordeelt geen recht doen? Onvoorstelbaar dat de Rechter de rechtvaardige met de goddeloze omkomt, dat het zou vergaan met de rechtvaardige als met de goddeloze. Abraham klemt zich vast aan wie God is, en duwt die waarheid voor Hem neer als grond voor genade.

De Kern

Hier wordt iets blootgelegd dat veel groter is dan de vraag of Sodom blijft staan. Abraham appelleert niet aan zijn eigen vroomheid, niet aan een belofte die hij eerder ontving, niet aan medelijden. Hij appelleert aan Gods karakter. Hij gaat ervan uit, en spreekt het hardop uit, dat God niet onder zijn eigen rechtvaardigheid kan duiken. Dat is een diep vertrouwen én een raadsel tegelijk: blijkbaar mag een mens God herinneren aan wie Hij is. Niet om Hem te corrigeren, maar om bij Hem aan te kloppen op grond van Hemzelf. De Rechter van heel de aarde is gebonden, niet door ons, maar door zijn eigen wezen. Daar leeft elk gebed van.

De Rode Draad

De vraag van Abraham zoekt eeuwen later een antwoord dat hij niet kon vermoeden. Hoe oordeelt de Rechter zonder dat de rechtvaardige meelijdt met de goddeloze, en, omgekeerd, hoe spaart Hij goddelozen zonder zijn recht te verloochenen? Paulus stelt diezelfde vraag scherp in Romeinen 3, waar hij worstelt met hoe God tegelijk rechtvaardig kan zijn én de goddeloze rechtvaardigt. Het antwoord blijkt een kruis. Op Golgotha komt het wél met de Rechtvaardige zoals het met de goddelozen had moeten gaan, opdat de goddelozen verder mogen leven. Abrahams vraag is geen verwijt; het is een profetie die hij zelf niet doorziet.

De Spiegel

We bidden meestal vanuit onszelf. We brengen onze nood, onze schaamte, onze lijstjes. Abraham staat hier anders. Hij bidt vanuit God terug naar God. Dat schuurt, omdat het ons dwingt te onderzoeken wat we eigenlijk geloven over wie Hij is. Wanneer een collega onrecht wordt aangedaan, wanneer je kind kiest voor een weg die je vreest, wanneer je zelf onder een diagnose staat die geen rechtvaardiging kent, dan komt de vraag op: doet de Rechter van heel de aarde geen recht? Het is niet vroom om die vraag te onderdrukken. Abraham doet het ook niet. Hij stelt hem hardop, en blijft staan. Misschien is dát het gebed waar je niet aan toekomt: niet brengen wat jij wilt, maar vasthouden aan wie Hij is, juist als je het niet ziet.

Het Profiel

De eerste lezers van Genesis waren Israëlieten die het beloofde land binnentrokken, of er al woonden, omringd door volken met goden die grillig en onberekenbaar waren. Goden die je moest paaien, omkopen, gunstig stemmen. In dat landschap horen zij Abraham vragen of de HEERE geen recht zal doen, en dat blijkt geen gewaagde vraag maar een veronderstelling. Hun God is anders. Hij is geen tiran die zomaar uithaalt, geen humeurige macht. Hij is rechter, en rechters zijn gebonden aan recht. Voor een volk dat zelf onder Egyptische willekeur had geleefd, was dit een revolutionaire troost: de God boven alle goden laat zich op zijn rechtvaardigheid aanspreken.

Het Detail

Let op het kleine woordje "verre zij het van U". Twee keer zegt Abraham het, vlak voor onze tekst en in onze tekst zelf. Het Hebreeuwse woord drukt afschuw uit, ontheiliging, iets wat onmogelijk bij iemand past. Abraham gebruikt het van God. Hij zegt feitelijk: zoiets zou U ontheiligen, dat past niet bij U, dat is onder uw waardigheid. Een mens die God vertelt wat onder zijn waardigheid is. En God onderbreekt hem niet, corrigeert hem niet, vermaant hem niet om zijn vrijmoedigheid. Hij luistert, en stemt in. Blijkbaar is er een vorm van eerbied die juist hierin bestaat: God hoog houden door Hem aan zijn eigen hoogte te herinneren.

De Hoofdpersoon

God staat hier stil. Dat is wat me bij dit gedeelte het meest treft. De Almachtige laat zich ophouden door één man bij een tentopening. Hij hoort het pleidooi aan, accepteert de premisse, gaat van vijftig naar tien. Wat zegt dat over Hem? Niet dat Hij over zich laat lopen, niet dat Hij van mening verandert door retorische druk. Wel dat zijn rechterschap geen koude functie is, maar geweven in een verbond waarin de mens stem heeft. Hij is geen rechter achter gesloten deuren. Hij is de Rechter die zich laat aanspreken, die ruimte maakt voor pleidooi, die in zijn oordelen geen genoegen vindt. Wie zo iemand is, kan ook werkelijk Rechter van heel de aarde zijn. Anders niet.

Reflectie

Welke situatie in je leven roept op dit moment de vraag op of de Rechter van heel de aarde geen recht doet, en durf je die vraag, zoals Abraham, hardop voor Hem neer te leggen?

Bid jij vanuit jezelf naar God toe, of vanuit wie God is naar Hem terug, en wat zou er veranderen als je het laatste meer ging oefenen?