Genesis 41:39

De Tekst

Farao kijkt Jozef aan en zegt het hardop: nu God u dit alles bekendgemaakt heeft, is er niemand zo verstandig en wijs als u. Een heidense vorst belijdt, midden in zijn troonzaal, dat de wijsheid van deze Hebreeuwse gevangene niet uit zichzelf komt maar van Boven. Het is een moment van herkenning, waarin de hoogste man van Egypte buigt voor iets dat hij niet kan beheersen.

De Kern

Wat hier gebeurt is vreemder dan we vaak beseffen. Niet Jozef wijst naar God, dat had hij al gedaan in vers 16 en 28. Hier is het de farao, de levende god van Egypte volgens zijn eigen mythologie, die erkent dat een hogere God spreekt door een buitenlandse slaaf. De wijsheid waar Egypte beroemd om was, met haar magiërs en wijzen, valt stil. En in die stilte wordt zichtbaar wat de tekst eigenlijk verkondigt: ware wijsheid is niet geaccumuleerde kennis maar ontvangen openbaring. Jozef is wijs omdat God hem laat zien wat komt. De farao herkent dit, en daarmee herkent hij iets over zichzelf wat hij niet wist.

De Rode Draad

Er loopt een lijn van Jozef in de troonzaal naar Daniël voor Nebukadnezar, en uiteindelijk naar Christus voor Pilatus. Steeds staat er een dienaar van God voor een wereldlijke macht, en steeds blijkt de werkelijke autoriteit niet bij de troon te liggen maar bij degene die spreekt. Bij Jozef redt het de wereld van honger. Bij Daniël onthult het het verloop van rijken. Bij Christus, de wijsheid van God in persoon (1 Korinthe 1:24), zwijgt Hij grotendeels, en juist dat zwijgen veroordeelt het bestuur dat over Hem oordeelt. Jozef is een schaduw die ver vooruitwijst: de verworpene wordt verhoger, en door hem wordt brood gegeven aan een hongerende wereld.

De Spiegel

Wij willen graag de Jozef in dit verhaal zijn, de wijze, herkende, gepromoveerde. Maar voor vers 39 ligt vers 14, en daarvoor de put en de gevangenis. Wijsheid die God geeft, wordt zelden gegeven aan wie haar wil gebruiken voor opklimmen. Ze wordt vaak gevormd in de jaren waarin niemand naar je luistert, waarin je onterecht bent weggezet, waarin het lijkt of je gaven verspild worden in een cel. Misschien zit je daar nu, in werk dat onder je niveau lijkt, in een gezinssituatie die je leegzuigt, in een ziekte die je tempo halveert. De tekst zegt niet dat er altijd een troonzaal volgt. Maar wel dat de God die Jozef vormde dezelfde is die jouw verborgen jaren ziet en gebruikt.

De Intertekst

Spreuken 2:6 zegt het zonder omhaal: de HEERE geeft wijsheid, uit Zijn mond komt kennis en inzicht. Jozef is hier de levende illustratie. En Jakobus zal eeuwen later schrijven dat wie wijsheid tekortkomt, die mag vragen aan God die mild geeft. De rode draad is consistent: wijsheid is niet een prestatie maar een gave. Daartegenover staat het gebed van Salomo in 1 Koningen 3, een koning die niet om rijkdom vraagt maar om een opmerkzaam hart. Wat farao spontaan herkent in Jozef, zal Salomo bewust zoeken. En beiden bevestigen wat Egypte met al haar wijsheidsliteratuur niet kon: deze wijsheid woont niet in de bibliotheek, ze daalt af.

De Vraag

Waarom geeft God deze openbaring aan farao, en niet eerder aan Jakob, aan Israël zelf? Waarom wordt de droom over de hongersnood toevertrouwd aan de heidense onderdrukker en niet aan het volk dat straks zal lijden? Het schuurt. Het lijkt of God Zijn beloftevolk passeert om via een buitenlandse vorst hun redding voor te bereiden. Misschien is dat precies de schok van het verhaal: God werkt door wie Hij wil, en Zijn voorzienigheid loopt vaak via routes die wij niet zouden tekenen. We mogen die vraag laten staan zonder hem te temmen. Het mysterie van Gods regering door vreemde handen is geen probleem dat opgelost moet worden, maar een werkelijkheid waaraan we langzaam leren wennen.

Het Profiel

De eerste hoorders, Israël na de uittocht, hoorden dit verhaal met Egypte nog vers in het geheugen. Voor hen was farao geen neutrale figuur maar het symbool van onderdrukking. En toch begint het verhaal van hun ontstaan met een farao die buigt voor God, die Jozef verhoogt, die Israël in Gosen verwelkomt. Dat moet hen iets gezegd hebben over de God die zij dienden: Hij is niet bang voor farao's, Hij gebruikt ze. De latere farao die hen knechtte was niet de eerste en niet het laatste woord. Achter de troon van Egypte stond een grotere troon. Die boodschap droegen ze de woestijn in.

Reflectie

Waar in jouw leven oefen je je in wijsheid als prestatie, terwijl God je uitnodigt haar te ontvangen als gave?

Welke "verborgen jaren" zijn er in jouw verhaal geweest, en durf je te geloven dat God daarin werkelijk aan het werk was, ook als er nooit een troonzaal volgde?