Handelingen 1:8

De Tekst

"Maar u zult de kracht van de Heilige Geest ontvangen, Die over u komen zal; en u zult Mijn getuigen zijn, zowel in Jeruzalem als in heel Judea en Samaria en tot aan het uiterste van de aarde." Het zijn de laatste woorden die Jezus op aarde spreekt voordat Hij wordt opgenomen. Geen strategisch plan, geen laatste vermaning, maar een belofte gekoppeld aan een opdracht: kracht ontvangen om getuigen te zijn, in steeds wijdere kringen.

De Kern

Hier komen drie grote lijnen uit de Schrift samen in één zin. Ten eerste: de Geest die eerst rustte op tabernakel en tempel, op profeten en koningen, wordt nu uitgestort op gewone volgelingen. Ten tweede: het volk Israël, dat geroepen was om licht voor de heidenen te zijn maar daar keer op keer in vastliep, krijgt in deze kleine groep discipelen een nieuwe start. Ten derde: het koninkrijk waar de discipelen in vers 6 nog zo naïef naar vragen ("Herstelt U nu voor Israël het koninkrijk?") krijgt zijn antwoord, niet als politieke restauratie maar als getuigenis dat de wereld overspoelt. God bouwt zijn koninkrijk niet met legers maar met getuigen.

De Rode Draad

Deze tekst is het scharnier tussen het Oude en het Nieuwe. De belofte aan Abraham dat in hem alle geslachten van de aarde gezegend zouden worden (Genesis 12), en Jesaja's visioen dat de kennis van de HEER de aarde zou vervullen zoals water de bodem van de zee bedekt (Jesaja 11), krijgen hier hun startpunt in de geschiedenis. Jeruzalem, Judea, Samaria, uiterste van de aarde: dat is geen willekeurige geografie maar een theologische landkaart. Het begint waar Jezus gekruisigd is, gaat door het eigen land, dan naar het gemengde, half-verachte Samaria, en breekt vervolgens door naar de heidenwereld. Christus zelf is niet afwezig in deze uitbreiding, Hij is er via zijn Geest en via zijn getuigen. Het koninkrijk komt niet ondanks de kruisiging maar dankzij het.

De Spiegel

We willen graag getuigen zijn in eigen kracht, met de juiste woorden, het juiste moment, en liefst zonder ongemak. Jezus draait het om: eerst de Geest, dan het getuigen. Wie probeert te getuigen zonder die volgorde eindigt of in geforceerde gesprekken op verjaardagen, of in cynisch zwijgen omdat het toch niet werkt. Er zit ook iets anders in deze tekst dat schuurt. "Tot aan het uiterste van de aarde" betekent dat je geloof nooit een privézaak mag worden. Je collega, je buurman met andere overtuigingen, de vluchteling in de opvang, de familie in het dorp verderop: het uiterste begint bij de voordeur. En het woord "getuige" is trouwens hetzelfde woord dat later "martelaar" zou worden. Getuige-zijn kost je iets.

De Hoofdpersoon

Jezus staat hier op het punt om lichamelijk te vertrekken en spreekt uitzonderlijk kalm. Geen paniek, geen laatste crisismanagement. Hij vertrouwt zijn hele project toe aan elf mannen die drie jaar lang vooral hebben laten zien wat ze niet snappen. Petrus heeft Hem verloochend, Thomas heeft getwijfeld, allemaal zijn ze gevlucht toen het erop aankwam. En juist aan hen geeft Hij de wereldzending. Dat zegt iets over hoe Christus werkt: niet met de sterken, maar met de gebrokenen die vol worden van zijn Geest. Er zit koninklijk vertrouwen in deze woorden, gepaard aan een merkwaardige nederigheid. Hij houdt de regie niet zelf. Hij geeft haar uit handen aan de Geest en aan mensen.

Het Detail

Het woord "kracht" is hier het Griekse dunamis, waar ons woord dynamiet vandaan komt. Maar die associatie kan misleiden. Het is geen kracht van explosie, maar kracht van vermogen: het vermogen om iets te doen dat je uit jezelf niet kunt. De discipelen krijgen niet meer wilskracht, betere argumenten of grotere moed door training. Ze krijgen een vermogen dat van buiten komt. Dat verandert alles aan hoe je naar christelijk leven kijkt. Getuige-zijn is niet iets wat je opklimt in tegen wil en dank, het is iets waartoe je in staat wordt gesteld. De vraag is niet: hoe krijg ik meer moed? De vraag is: leef ik zo dicht bij de Geest dat zijn vermogen door mij heen kan werken?

Context

We zijn veertig dagen na Pasen, op de Olijfberg, vlak buiten Jeruzalem. De discipelen zijn nog steeds bezig met de vraag naar Israëls politieke toekomst; ze denken in categorieën van Romeinse bezetting en Davidische restauratie. Jeruzalem is voor hen het centrum van de wereld, Samaria is het volk dat ze eigenlijk vermijden, en "het uiterste van de aarde" is voor een Judeeër uit die tijd nauwelijks voorstelbaar. Ze hebben geen strategie, geen budget, geen netwerk buiten hun eigen kring. Wat ze wel hebben is een opgestane Heer die zegt dat ze moeten wachten. Tien dagen later, met Pinksteren, wordt duidelijk waarop.

Reflectie

Waar in mijn leven probeer ik getuige te zijn in eigen kracht, en waar wacht ik werkelijk op de Geest?

Wie of wat is voor mij "Samaria", de plek of de mens die ik liever oversla in mijn getuigenis?