Handelingen 8

De Tekst

Na de steniging van Stefanus breekt er vervolging uit en raken de gelovigen verstrooid. Filippus trekt naar Samaria en verkondigt daar Christus, met tekenen en grote vreugde tot gevolg. Simon de tovenaar komt tot geloof maar blijkt later het verkeerde te willen kopen. Een engel stuurt Filippus naar een verlaten weg, waar hij een Ethiopische hofbeambte ontmoet die Jesaja leest. Uit die ontmoeting komt een doop voort, en Filippus wordt weggevoerd door de Geest.

De Kern

Hier gebeurt iets wat de eerste lezers moeten hebben doen slikken. Samaritanen, de half-vreemden, de erfvijanden van de Joodse zuiverheid, ontvangen het evangelie. En daarna een Ethiopiër, een eunuch, iemand die volgens Deuteronomium 23 niet eens de tempel in mocht. De grens van Gods volk wordt verlegd terwijl de kerk in Jeruzalem nog nauwelijks bekomen is van haar eigen begin. Wat hier theologisch gebeurt is geen geleidelijke verbreding maar een opening die God forceert via vervolging, engelen en de Geest. Het evangelie blijkt geen Joods bezit dat genadig wordt uitgedeeld, maar een vloed die de dijken doorbreekt waar mensen ze nog probeerden te onderhouden.

De Rode Draad

Lees Jesaja 56 erbij, het hoofdstuk net na de profetie die de eunuch zit te lezen. Daar belooft God dat de vreemdeling en de ontmande een naam in zijn huis zullen krijgen, beter dan zonen en dochters. Eeuwen liggen die woorden te wachten op een wagen in de woestijn. Wat Jesaja in de verte zag, Filippus mag het aanwijzen: dit lam, deze stomme voor zijn scheerders, is Jezus, en in Hem komen de uitgeslotenen binnen. De rode draad loopt van de belofte aan Abraham dat alle volken gezegend worden, via Jesaja's profetie over de lijdende Knecht, naar deze ene man op een wagen die niet meer hoeft te wachten.

De Spiegel

Simon de tovenaar is dichterbij dan we willen toegeven. Hij gelooft, hij wordt gedoopt, hij blijft bij Filippus, en toch wil hij de Geest kopen. Hij ziet kracht en denkt aan invloed. Misschien herken je dat in jezelf wanneer je bidt om vrucht in je werk en eigenlijk hoopt op erkenning. Of wanneer geestelijke ervaring iets wordt dat je wilt bezitten, beheersen, doorgeven op jouw voorwaarden. De hofbeambte staat aan de andere kant: hij heeft macht, geld, een wagen, een rol, en stelt toch de kwetsbare vraag of iemand hem wil uitleggen wat hij leest. Welke houding ligt vandaag dichter bij jou; de hand die wil grijpen, of de hand die opengaat?

Het Detail

"Zie, hier is water; wat verhindert mij gedoopt te worden?" De eunuch wijst naar buiten, naar iets dat er gewoon ligt langs de weg. Maar achter zijn vraag zit een leven van verhindering. Hij was waarschijnlijk in Jeruzalem geweest om te aanbidden, en als eunuch had hij daar tegen de muur van de wet gestaan. Wat hem verhinderde was zijn lichaam, zijn status, zijn afkomst, zijn geschiedenis. Nu vraagt hij of er nog iets in de weg ligt. Het antwoord, of liever de stilte na de vraag, want Filippus weigert niet, is het evangelie in één gebaar. Niets verhindert. Het water langs de weg is genoeg. Hij die werd buitengesloten, gaat het water in.

De Vraag

Waarom ontvingen de Samaritanen de Geest pas toen Petrus en Johannes kwamen, en niet bij hun doop door Filippus? Dit is een ongemakkelijke plek in de tekst. Sommigen zien hier een bewuste pedagogie van God, die de eenheid tussen Jeruzalem en Samaria zichtbaar wil maken voordat oude vijandschap onder de oppervlakte blijft sluimeren. Anderen worstelen ermee omdat het lijkt te suggereren dat de Geest gebonden is aan apostolische handen. De tekst legt het niet uit. Wat blijft is dit: God laat ruimte voor het ongemak dat genade niet automatisch verloopt zoals onze theologische schema's voorschrijven. Soms wacht de Geest, niet omdat Hij aarzelt, maar omdat de kerk iets moet zien wat ze anders zou missen.

De Hoofdpersoon

Filippus is geen apostel maar een diaken, oorspronkelijk aangesteld om bij de tafels te dienen. En toch is hij degene die Samaria opent en de eerste niet-Joodse bekering begeleidt. Hij wordt heen en weer geslingerd; naar Samaria gedreven door vervolging, naar de woestijn gestuurd door een engel, weggevoerd door de Geest. Wat opvalt is zijn beweeglijkheid. Hij protesteert niet wanneer hij van een opwekking in de stad naar een verlaten weg moet. Hij rent naast een wagen en begint waar de ander begint, bij Jesaja 53. Hij is een man zonder agenda, een dienaar die zich laat sturen. Misschien is dat juist waarom God hem op deze scharnierplaats in de heilsgeschiedenis kan gebruiken.

Reflectie

Waar in jouw leven sta je, net als de eunuch, te vragen wat je nog verhindert, terwijl het water al langs de weg ligt?

Wat zou er veranderen als je net als Filippus zou stoppen met een vaste agenda en je zou laten sturen door wat de Geest vandaag aanwijst?