Jakobus 5

De Tekst

Jakobus richt zich eerst tot rijken die hun arbeiders hebben uitgebuit, en kondigt hun ondergang aan met een felheid die je nauwelijks verwacht in een brief. Dan keert hij zich naar de gemeente: heb geduld, zoals een boer wacht op de regen. Zweer niet, maar laat je ja een ja zijn. Bid wanneer je lijdt, zing wanneer je blij bent, roep de oudsten als je ziek bent. En als iemand afdwaalt, breng hem terug.

De Kern

Wat dit hoofdstuk bij elkaar houdt is iets ongrijpbaars: het wachten. De rijken hebben niet gewacht; ze hebben gegrist, opgehoopt, vetgemest. De boer kan niet anders dan wachten. De zieke wacht op genezing. De gemeente wacht op de komst van de Heere. En in dat wachten openbaart zich wie God is: niet de afwezige, maar degene die hoort. Het loon van de maaiers is "in de oren van de Heere van de heerscharen" geklonken. Elia's gebed werd gehoord, ook al was hij "een mens van gelijke gevoelens als wij". God hoort. Dat is het hart. Het oordeel is geen woede, maar antwoord op een schreeuw die al lang opstijgt.

De Rode Draad

De landheer die zijn arbeiders bedriegt staat in een lange Schriftlijn. Mozes verbood al om het loon van een dagloner te laten overnachten, want hij is arm en zijn ziel verlangt ernaar. De profeten, vooral Amos en Jesaja, kenden deze schreeuw. Jakobus citeert hen bijna letterlijk wanneer hij spreekt over de Heere Sebaoth die hoort. En achter dit alles staat Christus, die zelf het verlaten loon werd, "de rechtvaardige" die niet weerstond toen Hij gedood werd, een echo van vers 6: "U hebt de Rechtvaardige veroordeeld en gedood." Jakobus tekent in één zin de moord op zijn broer en het lot van iedere uitgebuite arbeider. De komst van de Heere is geen abstract dogma; het is de terugkomst van Degene die zelf onderaan stond.

De Spiegel

Wie hoort hier zichzelf? Niet alleen de superrijke industrieel. Ook wie zzp'ers laat wachten op betaling omdat het kan. Wie onderhandelt over de prijs alsof het een spel is, terwijl de ander er zijn brood mee verdient. Wie spaargeld opbouwt zonder ooit te vragen wat genoeg is. Jakobus is niet voorzichtig. Hij zegt: uw goud is verroest. Dat is een onmogelijk beeld, goud roest niet, maar precies daarom snijdt het. Wat je veiligst leek bleek aan te vreten. En dan die andere spiegel: het zuchten. Hoe vaak zucht je over je werk, je kerk, je huwelijk, je gezondheid, terwijl Jakobus zegt dat dat zuchten zelf een vorm van oordeel kan worden ("opdat u niet veroordeeld wordt"). Geduld is hier geen vrome houding. Het is overleven zonder bitter te worden.

De Intertekst

De boer die wacht op de vroege en late regen verwijst naar Deuteronomium 11, waar God die regen belooft als teken van zijn trouw aan het verbond. Jakobus pakt dat beeld op: de gemeente leeft van een trouw die zij niet kan afdwingen. En Elia, opgeroepen aan het eind, is geen toevallige keuze. Hij bad om droogte, drieënhalf jaar lang, precies de periode waarin God zwijgt en Israël lijdt. Daarna bad hij om regen. Wachten en bidden, oordeel en genade, zijn bij Elia onlosmakelijk verweven, net als hier bij Jakobus. De heilige is niet een ander soort mens; hij is iemand die volhoudt te bidden in droogte.

De Vraag

Waarom werkt het gebed van de oudsten over de zieke niet altijd? Jakobus schrijft het zonder voorbehoud: "het gelovige gebed zal de zieke behouden." We weten allemaal dat dit niet onze ervaring is. Vaak is er gebeden, gezalfd, en is iemand toch gestorven. Wat doen we met deze belofte? Het eerlijke antwoord is dat Jakobus zelf de spanning niet oplost. Hij vraagt om geduld, ook bij de profeten "die in de Naam van de Heere gesproken hebben" en geleden hebben. Genezing en geduld staan naast elkaar in dit hoofdstuk, zonder dat één ze overstemt. Misschien is dat de leerschool: bidden alsof het kan, wachten alsof het lang duurt.

Context

Jakobus schrijft aan verstrooide joodse gelovigen in een tijd van toenemende sociale spanning, vermoedelijk vlak voor de Joodse oorlog van 66. Grootgrondbezitters in Galilea en Judea hadden de kleine boeren langzaam onteigend; dagloners stonden 's morgens op het marktplein te hopen op werk, en hun loon werd vaak achtergehouden of in natura uitbetaald. Dat is geen abstracte sociale kritiek, dat is de wereld waarin de eerste lezers leefden, sommigen als uitgebuite arbeiders, anderen misschien zelf als kleine landheren. Jakobus, leider van de gemeente in Jeruzalem, zou zelf wegens zijn rechtvaardigheid worden gedood. Hij schrijft niet vanuit veiligheid. Hij schrijft als iemand die weet dat de komst van de Heere nabij is, en dat het wachten zwaar weegt.

Reflectie

Waar in mijn leven heb ik geduld verward met passiviteit, of ongeduld met geloof?

Welke schreeuw die ik niet wil horen, dringt door tot de oren van de Heere van de heerscharen?