Jeremia 22

De Tekst

Jeremia staat aan de poort van het paleis en spreekt de koning van Juda aan, wie het ook is die daar op de troon zit. Doe recht, red de beroofde, vergiet geen onschuldig bloed, dan zullen er koningen door deze poorten blijven rijden. Zo niet, dan wordt dit paleis een puinhoop. Daarna volgen drie koningsoordelen: Sallum die nooit terugkomt uit ballingschap, Jojakim die begraven wordt als een ezel, en Chonja die kinderloos uit het geheugen wordt gewist.

De Kern

Het hart van dit hoofdstuk klopt in vers 15 en 16: kennen van God is recht doen aan de arme en de behoeftige. Niet meer, niet minder. Josia at en dronk en het ging hem goed, "was dat niet omdat hij Mij kende?" God verbindt hier iets aan zichzelf wat wij liever aan vroomheid of leerstelligheid verbinden. Hem kennen is niet primair een innerlijke gesteldheid, geen mystieke ervaring, geen correcte theologie. Het is: geen loon inhouden, geen onschuldig bloed vergieten, de vreemdeling niet onderdrukken. Wie dat wel doet, kent God niet, hoe vaak hij ook in de tempel komt. Dit is een uitspraak die de vloer onder religieuze zelfverzekerdheid vandaan trekt.

De Rode Draad

Chonja krijgt te horen dat geen van zijn nakomelingen ooit nog op de troon van David zal zitten (vers 30). Dat lijkt een breekpunt in Gods verbond met David. En toch: in Mattheüs 1 staat Jechonja gewoon in de geslachtslijn van Jezus. God vindt een weg dwars door zijn eigen oordeel heen, niet door het oordeel te herroepen, maar door het te dragen. De koning die wél recht doet aan de arme, die wél de beroofde redt, komt niet uit een intact koningshuis, maar uit een afgekapte stronk (Jesaja 11:1). Juist waar de menselijke troon eindigt in schande, begint iets nieuws. De belofte overleeft de puinhoop, maar niet zonder er doorheen te gaan.

De Spiegel

Wat doet deze tekst met jou wanneer je macht hebt, hoe klein ook? Een team dat je leidt, een gezin dat van je afhangt, geld dat je beheert, een stem die gehoord wordt in vergaderingen. Jeremia richt zich tot de machtigen, en machtig ben je zodra iemand kwetsbaar is voor jouw beslissingen. De vraag is niet of je God kent in je stille tijd, maar of de schoonmaker in jouw kantoor haar loon op tijd krijgt. Of de vreemdeling in jouw straat een gezicht heeft. Er zit iets ongemakkelijks in dat God zijn eigen kenbaarheid koppelt aan hoe wij omgaan met wie geen tegenmacht heeft. Je kunt Hem niet kennen zonder hen te zien.

Het Detail

"Wee hem die zijn huis bouwt met ongerechtigheid, zijn bovenzalen met onrecht, die zijn naaste voor niets laat werken en hem zijn arbeidsloon niet geeft" (vers 13). Jojakim bouwt aan zichzelf, letterlijk. Ruime zalen, ramen erin, cederhout, rood geschilderd. Het is een portret van iemand die zichzelf groter maakt door anderen kleiner te houden. En dan die scherpe zin ernaast: "Wilt u koning zijn door met cederhout te wedijveren?" Alsof God zegt: koningschap is geen wedstrijd in luxe, geen concurrentie met de buurpaleizen. Hoe subtiel wij hetzelfde doen. Ons huis, onze cv, onze zichtbaarheid, opgebouwd met andermans onbetaalde tijd, onzichtbare arbeid, uitgeputte krachten. De ceder van Jojakim staat nog altijd te koop.

Context

We zitten in de laatste decennia van het koninkrijk Juda, rond 609 tot 597 voor Christus. Josia, de goede koning, is gesneuveld bij Megiddo. Zijn zoon Sallum (Joahaz) regeert drie maanden en wordt door de farao meegevoerd naar Egypte. Jojakim, door Egypte op de troon gezet, regeert elf jaar met harde hand en religieuze onverschilligheid. Zijn zoon Chonja (Jojachin) regeert drie maanden en wordt door Nebukadnezar meegenomen naar Babel. Drie koningen, drie oordelen, en Jeremia moet het allemaal uitspreken terwijl het paleis nog staat. Hij spreekt de macht toe op haar eigen drempel, niet in een tempelpreek voor gelovigen, maar bij de poort waar recht gesproken hoorde te worden en zelden werd.

De Hoofdpersoon

God spreekt hier als iemand die zich herinnert. Hij herinnert zich Josia, hoe die het opnam voor de ellendige en de arme, en Hij noemt dat: Mij kennen. Er zit verdriet in deze hoofdstukken, geen kille toorn. "Beween hem niet die dood is, maar beween hem die weggegaan is" (vers 10). God rouwt om wat had kunnen zijn. Hij is niet onbewogen door de val van zijn eigen koningshuis. En toch spreekt Hij oordeel uit, helder, zonder verzachting. Dit is een God die niet kiest tussen liefde en gerechtigheid, die beide vasthoudt en er zelf onder lijdt. Wie deze God wil kennen, moet leren dat zijn hart en zijn oordeel niet uit elkaar te trekken zijn.

Reflectie

Waar in mijn leven bouw ik mijn "bovenzalen" ten koste van iemand wiens naam ik nauwelijks ken?

Wat verandert er als ik God kennen niet meer meet aan mijn innerlijk leven, maar aan hoe de kwetsbaarsten in mijn nabijheid het ervaren?