Jesaja 29:14

De Tekst

"Daarom, zie, Ik ga verder met wonderlijk te handelen met dit volk, wonderlijk en wonderbaar; want de wijsheid van zijn wijzen zal vergaan en het verstand van zijn verstandigen zal zich verbergen." God kondigt aan dat Hij opnieuw zal ingrijpen in Juda, maar op een manier die de knappe koppen van dat moment volledig onderuit haalt. Hun analyses zullen niet kloppen, hun strategieën blijken lucht.

De Kern

Stel je de scene voor. Jeruzalem, ergens laat achtste eeuw voor Christus. In de vergaderzalen buigen mannen zich over kaarten. Ze rekenen. Egypte hier, Assyrië daar, en Juda ertussenin. Ze fluisteren over allianties, over paarden en strijdwagens, over welke ambassadeur ze naar welke koning moeten sturen. Ze weten hoe de wereld werkt. Ze hebben gestudeerd, ze hebben gereisd, ze kennen de spelregels.

En midden in dat overleg klinkt Jesaja's stem, of eigenlijk klinkt hij niet eens, want ze luisteren nauwelijks. Wat hij zegt is dit: God gaat wonderlijk handelen. Niet zoals jullie verwachten. Niet volgens de politieke logica die jullie zo goed beheersen. Alles wat jullie aan wijsheid dachten te bezitten, zal in jullie handen verpulveren. God laat zich niet kalibreren op de rekenmachine van de macht. Hij komt op een manier die de expert sprakeloos maakt en de eenvoudige verstaat.

De Rode Draad

Deze zin blijft niet in Jesaja hangen. Paulus grijpt hem terug in zijn brief aan Korinthe, waar hij schrijft: "Ik zal de wijsheid van de wijzen verloren doen gaan." En dan trekt hij die draad door naar het kruis. Want dat is het uiteindelijke wonderlijke handelen van God: een gekruisigde Messias, dwaasheid voor de Grieken, aanstoot voor de Joden. Wie op basis van menselijke wijsheid een verlosser had willen ontwerpen, was nooit uitgekomen bij een gemartelde timmermanszoon buiten de stadsmuur. Jesaja 29 is een voorschot op Golgotha. God redt op een wijze die de wereldwijsheid ontregelt, en Hij doet dat consequent, van Jesaja tot Christus tot vandaag.

De Spiegel

De vraag ligt hier scherper dan we willen. Waar vertrouw jij op je eigen analyse? Op je overzicht van de situatie op werk, in je huwelijk, in de kerk, in je financiën? Er is niets mis met verstand, met plannen, met voorzichtigheid. Maar er is een moment waarop je berekeningen een muur worden waarachter God niet meer hoeft in te breken. Waarop je zo goed weet hoe het zit, dat er geen ruimte is voor Zijn wonderlijke handelen.

Denk aan die situatie waar je al maanden aan rekent. Die relatie die je hebt opgegeven op grond van gezond verstand. Dat kind waarvoor je alle scenario's al hebt uitgetekend. Jesaja zegt: God kan daar dwars doorheen bewegen. Niet als truc, wel als bevrijding.

De Vraag

Maar wat betekent dit voor de wijzen zelf? De tekst klinkt bijna wraakzuchtig. Het verstand van de verstandigen zal zich verbergen. Is dat leedvermaak van Godswege? Ik denk het niet, maar ik wil het ook niet wegpoetsen. Er zit een scherpte in deze uitspraak die te maken heeft met verharding. Deze wijzen in Juda hadden de profeet gehoord en weggewuifd. Ze hadden gekozen voor eigen inzicht boven Gods stem. Wat God doet, is niet willekeurig hun intelligentie afpakken; Hij laat zien wat die intelligentie zonder Hem waard is. Namelijk niets, op het beslissende moment. Dat is geen wraak. Dat is ontmaskering. En ontmaskering doet pijn, ook als het genade is.

Het Detail

Twee keer staat het er: "wonderlijk en wonderbaar." In het Hebreeuws klinkt hier het woord pele, hetzelfde woord dat later terugkomt in Jesaja 9:5, waar het kind geboren wordt en zijn naam is Wonderlijk. Deze verdubbeling is geen stijlbloempje. Het is een stempel. God zegt niet: Ik zal iets bijzonders doen. Hij zegt: Ik zal wonderlijk wonderlijk doen. Alsof Hij het onderstreept, alsof Hij zegt: onderschat dit niet, en probeer het vooral niet te verklaren voordat het gebeurt. Het woord pele draagt in zich het idee van iets wat buiten menselijke categorieën valt. Niet ongewoon, maar categoriaal anders. En precies dat zal God brengen.

Het Profiel

De eerste hoorders waren waarschijnlijk mensen aan het hof, of in ieder geval mensen die de politieke temperatuur in Jeruzalem voelden. Ze wisten van de dreiging van Assyrië, ze hoorden de discussies over Egyptische hulp. Voor hen was Jesaja niet abstract; hij was de lastige stem die zei dat hun overlevingsstrategie zou falen. Waar wij deze tekst lezen als vroom principe (vertrouw niet op je eigen wijsheid), hoorden zij een concrete politieke aanval op het beleid dat op dat moment werd gevoerd. Dat gaf de tekst een gevaarlijkheid die wij snel kwijtraken. Jesaja was geen predikant, hij was een politieke splijtzwam die namens God sprak. En dat kostte hem bijna zijn hoofd.

Reflectie

Waar heb jij God buitengesloten met je eigen analyse, zonder dat je het zelf nog merkt?

Wat zou er moeten gebeuren, voordat je bereid bent om jouw wijsheid als ontoereikend te erkennen, in plaats van pas achteraf?