Johannes 12

De Tekst

Zes dagen voor het Pascha zalft Maria de voeten van Jezus met kostbare nardusolie. Judas mort, Jezus verdedigt haar. De volgende dag rijdt Jezus Jeruzalem binnen op een ezelsveulen, toegejuicht door de menigte. Grieken vragen Hem te zien; Jezus spreekt over de graankorrel die moet sterven, over Zijn ziel die ontroerd is, en over Zijn verhoging aan het kruis. Aan het eind constateert Johannes met bittere nuchterheid dat velen wel geloofden, maar het niet durfden belijden, omdat ze de eer van mensen liever hadden dan de eer van God.

De Kern

In dit hoofdstuk komt alles samen wat straks in de lijdensweek uit elkaar valt. Het is een hoofdstuk over eer, en over de vraag welke eer je zoekt. Maria eert Jezus met een gebaar dat een jaarloon kost en haar reputatie. Judas eert zijn eigen positie, verpakt als bezorgdheid om de armen. De menigte eert een koning die ze zich zelf hebben verzonnen. En Jezus, die volgens de Schrift werkelijk eer verdient, kiest voor de graankorrel die de grond ingaat. Wat deze tekst laat zien: eer van God en eer van mensen bewegen zich vaak in tegengestelde richting. Wie de een najaagt, verliest de ander uit het oog.

De Rode Draad

De ezel waarop Jezus rijdt komt uit Zacharia 9, waar de vredekoning verschijnt zonder wapens. Johannes citeert het expliciet, maar voegt eerlijk toe dat zelfs de discipelen dit pas later begrepen. Dat is veelzeggend: de vervulling loopt vaak vóór op het verstaan. Ook het beeld van de graankorrel raakt aan de oude patronen van Israël, waar leven telkens door dood heen komt: Izak op de berg, Jozef in de put, het volk in Egypte. Het kruis is niet de breuk met dat patroon maar de voltooiing ervan. En Jezus' woord "Ik zal, als Ik van de aarde verhoogd ben, allen naar Mij toe trekken" opent het verbond in één zin voor de Grieken die net gearriveerd zijn.

De Spiegel

De zin die blijft haken is de laatste: velen geloofden, maar durfden het niet te zeggen, omdat ze de eer van mensen liefhadden. Dat is geen fout van tweeduizend jaar geleden. Dat gebeurt op vrijdagmiddag op kantoor, wanneer iemand een grap maakt over gelovigen en je meelacht om niet uit de toon te vallen. Het gebeurt op verjaardagen waar je zwijgt over wat je hebt gelezen die ochtend. Het gebeurt in de app-groep van school. De tekst vraagt niet of je gelooft. Die vraag is voor Johannes al beantwoord. De vraag is of je gelooft ten koste van je positie, je reputatie, je gemak. Maria wist het antwoord. Judas ook, maar dan andersom.

Het Detail

"Het huis werd vervuld met de geur van de olie." Zes Griekse woorden waar Johannes moeite voor doet. Waarom noemt hij die geur? Omdat een geur zich niet laat sturen. Je kunt hem niet inperken tot de plek waar Maria knielt. Iedereen ruikt hem: de discipelen, Lazarus die net uit het graf is, Judas met zijn tegenzin. Geur is het meest onopzettelijke zintuig; je ruikt vóór je kiest. Zo werkt aanbidding die echt is. Ze vult de ruimte, ook voor wie er niet om vroeg. En er zit iets vooruitwijzends in: nardus werd ook gebruikt voor het balsemen van doden. De geur van Maria's liefde is tegelijk de geur van het graf dat wacht. Wie werkelijk aanbidt, ruikt het kruis.

Context

Het is lente, dagen voor Pascha, en Jeruzalem loopt vol met pelgrims uit heel het rijk. De stad is een kruitvat: Romeinse soldaten in extra bezetting, priesters op scherp, en dan komt er iemand binnen die net Lazarus heeft opgewekt. De opwekking is geen randgebeurtenis, Johannes noemt tweemaal dat de menigte juist daarom uitloopt. Bethanië ligt op een half uur lopen van de stad, en het huis waar gegeten wordt is vermoedelijk dat van Simon de Melaatse of van Lazarus zelf. Maria's gebaar, het losmaken van haar haar in gezelschap van mannen, is voor die cultuur schokkend intiem. Ze breekt de codes van fatsoen omdat er iets groters op het spel staat dan fatsoen.

Het Profiel

Johannes schrijft decennia later, aan gemeenten waar geloof steeds vaker iets kost. Uit de synagoge gezet worden was reëel, sociale isolatie ook. Voor die eerste lezers was de zin over "de eer van mensen liefhebben" geen theoretische waarschuwing maar een dagelijkse verleiding. Ze kenden mensen die geloofden maar zwegen. Ze waren zelf misschien die mensen geweest. Wat zij hoorden, en wij soms overslaan, is de troost die in het hoofdstuk verborgen ligt: Jezus wist het. Hij zag de menigte juichen en wist dat velen zouden zwijgen. Hij ging toch. De graankorrel valt niet omdat de akker het verdient, maar omdat de zaaier vasthoudt aan wat Hij begonnen is.

Reflectie

Waar in mijn week kies ik, bewust of onbewust, voor de eer van mensen boven de eer van God?

Wat zou het voor mij betekenen om, net als Maria, iets kostbaars uit handen te geven zonder uitleg vooraf?