Johannes 19

De Tekst

Pilatus laat Jezus geselen, de soldaten zetten Hem een doornenkroon op en bespotten Hem als koning. Pilatus probeert Hem vrij te krijgen, maar zwicht onder druk van de menigte die roept dat ze geen koning hebben dan de keizer. Jezus draagt zijn kruis naar Golgotha, wordt gekruisigd tussen twee anderen, spreekt met zijn moeder en Johannes, zegt "Het is volbracht" en sterft. Een soldaat doorsteekt zijn zij, bloed en water vloeien eruit. Jozef van Arimathea en Nikodemus leggen Hem in een nieuw graf.

De Kern

"Het is volbracht." Drie woorden in onze vertaling, één woord in het Grieks: tetelestai. Het was de term die op rekeningen werd geschreven wanneer een schuld volledig betaald was. Johannes wil dat je dit hoort, niet als een laatste zucht van een uitgeput slachtoffer, maar als een verklaring van een koning die zijn werk afmaakt. Heel hoofdstuk 19 is doortrokken van die paradox: een gegeselde man met een doornenkroon die toch onmiskenbaar de regie heeft. Pilatus denkt te beslissen, de menigte denkt te winnen, de soldaten denken te vernederen. Maar Jezus geeft zijn geest, op zijn moment. Redding is hier geen ongeluk dat nog net goed afloopt; het is voltrekking van een eeuwenoud plan.

De Rode Draad

Johannes legt expliciet verbanden met het Pascha. Jezus wordt veroordeeld op het uur dat de paaslammeren geslacht worden. Geen been van Hem wordt gebroken, precies zoals voorgeschreven was voor het paaslam in Exodus 12. De hysop waarmee Hem te drinken wordt gegeven, is dezelfde plant waarmee Israëlieten het bloed aan hun deurposten streken. Johannes wil dat je het ziet: hier sterft het ware Lam. En het bloed en water uit zijn zij wijzen vooruit, naar de stromen van levend water die Jezus eerder beloofde aan wie in Hem gelooft. Het kruis is geen einde maar een bron. Wat in Egypte begon met het bloed van een dier aan een deurpost, eindigt hier met het bloed van Gods Zoon aan een paal.

De Spiegel

Lees nog eens hoe de menigte schreeuwt: "Wij hebben geen koning dan de keizer." Dit is uit de mond van het volk dat eeuwenlang beleed dat alleen JHWH koning is. Ze ruilen God in voor Rome, omdat Rome op dit moment handiger uitkomt. Voor je dit afdoet als oude geschiedenis, vraag jezelf: welke keizers heb jij ingeruild als praktischer dan Christus? Je carrière die geen ruimte laat voor zondag. Je beeld van succes dat stiekem dat van je collega's is. Je angst voor wat mensen denken, die zwaarder weegt dan wat God zegt. Petrus verloochende drie keer voor hij het wist. Wij doen het subtieler, vaak zonder dat we het horen. Pilatus' vraag "Wat is waarheid?" is nog steeds de uitvlucht waarmee we ons gemakkelijke compromis vergoelijken.

Het Profiel

Johannes schrijft tegen het einde van de eerste eeuw, waarschijnlijk in Efeze, voor gemeenten die onder druk staan. Joden die in Jezus geloven worden uit synagogen gezet. Christenen worden verdacht gemaakt bij Romeinse autoriteiten omdat ze de keizer niet als heer erkennen. Voor hen klinkt deze tekst scherp: kijk goed wie hier voor wie buigt. De menigte koos de keizer, maar de keizer is sterfelijk en zijn rijk wankelt al. Jezus stierf als koning, met een spotbordje dat Pilatus weigerde te veranderen: "Jezus de Nazarener, de Koning van de Joden", in drie wereldtalen geschreven. De eerste hoorders zagen daarin geen ironie maar profetie. Hun koning regeert al, ook als hun keizers hen vervolgen.

De Hoofdpersoon

Pilatus is fascinerend juist omdat hij geen monster is. Hij ziet dat Jezus onschuldig is, zegt het drie keer, probeert Hem vrij te krijgen, wordt bang als hij hoort dat Jezus Zichzelf Gods Zoon noemt. Hij is een man die het juiste weet en het verkeerde doet. Niet uit boosaardigheid, uit zelfbehoud. Zijn positie staat op het spel ("Als u Hem loslaat, bent u geen vriend van de keizer"), en die positie weegt zwaarder dan zijn geweten. Pilatus is de meest moderne figuur in dit verhaal. Hij doet wat veel goed opgeleide, redelijke mensen doen wanneer overtuiging te duur wordt: hij wast zijn handen, schuift de verantwoordelijkheid door, en gaat slapen. Hij is niet de tegenpool van de gelovige, hij is de spiegel ervan op zwakke momenten.

De Vraag

Waarom moest dit zo? Niet alleen sterven, maar bespot, gegeseld, naakt, langzaam? Een snelle dood was ook mogelijk geweest. De Schrift zegt niet dat de hoeveelheid lijden de mate van verzoening bepaalt, alsof God een bepaald gewicht aan pijn nodig had. Maar wel laat Johannes zien dat de Zoon van God zich tot in de diepste vernedering met ons identificeert. Er is geen plek van menselijke schaamte waar Hij niet is geweest. Dat is geen verklaring, dat is een aanwezigheid. Wie vraagt waarom God ver weg lijkt in lijden, krijgt hier geen filosofisch antwoord, maar een gezicht. Een gezicht met een doornenkroon. Of dat genoeg is, moet je zelf ontdekken op de plek waar het pijn doet.

Reflectie

Welke "keizer" heb ik recent verkozen boven Christus, en wat maakte dat compromis aantrekkelijk?

Waar in mijn leven zou ik willen dat Jezus tegen mij zegt: "Het is volbracht", maar probeer ik zelf nog te betalen?