Johannes 3:16

De Tekst

Het is nacht. Een man van aanzien zit tegenover een rondtrekkende rabbi, en hoort dan een zin die het hart van het evangelie blootlegt: God had de wereld zo lief dat Hij zijn enige Zoon gaf, opdat ieder die in Hem gelooft niet verloren gaat maar eeuwig leven heeft. Het is geen leerstuk dat Jezus uitlegt, het is een opening van Gods binnenste, midden in een nachtelijk gesprek met een twijfelende leraar.

De Kern

Nikodemus is binnengeglipt toen niemand hem kon zien. Een lid van het Sanhedrin, een man met een naam te verliezen, schuifelt door donkere stegen naar de plek waar Jezus overnacht. Hij begint beleefd, formeel: rabbi, wij weten dat U van God gekomen bent. Maar Jezus snijdt door de hoffelijkheid. Opnieuw geboren worden. En Nikodemus, geleerd in de Schriften, struikelt. Hoe kan dat? Dan, in dat schemerige vertrek, valt deze zin. Geen verwijt meer, geen raadsel, maar een onthulling: zó lief had God de wereld. Het Griekse woord dat hier 'zo' vertaalt, duidt niet op hoeveelheid maar op manier. Zó, op deze manier, namelijk door te geven. Liefde die zich bewijst in afstand doen, niet in gevoel. God geeft de Zoon, en in dat geven ontvouwt zich wat liefde eigenlijk is.

De Rode Draad

Nikodemus kende zijn Tora. En in die Tora staat een ander verhaal van een vader die zijn enige, geliefde zoon geeft: Abraham op weg naar de Moria, met Isaak achter zich, hout op de rug van de jongen. Daar werd op het laatste moment een ram in de plaats gegeven. Hier niet. Hier gaat de Vader door waar Abraham mocht stoppen. Johannes weet wat hij doet als hij schrijft 'zijn eniggeboren Zoon'. Het is de taal van Genesis 22, omgekeerd: God spaart zijn Zoon niet, opdat Hij ons zou sparen. De rode draad loopt van een berg in Moria naar een heuvel buiten Jeruzalem, en in beide gevallen is de vraag: wie geeft, en wie ontvangt het leven?

De Spiegel

Deze tekst staat op zoveel koffiemokken en spandoeken dat hij bijna onleesbaar is geworden. Maar lees hem alsof u Nikodemus bent. U die uw geloof keurig op orde meent te hebben, uw werk doet, uw kinderen opvoedt, soms naar de kerk, soms een gebed. En dan deze zin: ieder die gelooft, gaat niet verloren. Wat doet dat woord 'verloren' met u? We praten er liever omheen. We hebben het over zingeving, over groei, over verbinding. Jezus heeft het over verloren gaan, en over leven krijgen. Geen middenweg. Het schurende is dat geloven hier niet 'het goed proberen te doen' betekent, maar zich toevertrouwen aan Iemand die gegeven is. Voor de prestatiegerichte mens, en dat zijn wij bijna allemaal, is dat verwarrender dan we toegeven.

De Intertekst

Twee echo's. De eerste klinkt uit Numeri 21, en Jezus haalt hem zelf aan, twee verzen eerder: zoals Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, zo moet de Zoon des mensen verhoogd worden. Het volk dat gebeten was door slangen kreeg geen medicijn, alleen een opdracht: kijk omhoog en leef. Geloven is in die zin verbluffend eenvoudig en tegelijk vernederend: u kunt uzelf niet redden, u kunt alleen kijken. De tweede echo klinkt vooruit, in Romeinen 8: Hij die zelfs zijn eigen Zoon niet gespaard heeft, hoe zal Hij ons met Hem niet alle dingen schenken? Paulus herkent in het geven van de Zoon de garantie van al het andere.

Het Detail

Het woord 'gaf'. Niet 'zond', niet 'liet komen', maar 'gaf'. In het Grieks het gewone woord voor schenken, overhandigen. Het wordt later opnieuw gebruikt als Judas Jezus 'overlevert' aan de overpriesters. Hetzelfde grondwoord. Wat de Vader doet in liefde, doet Judas in verraad, en toch lopen die twee handelingen door elkaar heen tot één gebeurtenis: de Zoon wordt gegeven. Liefde die geeft is hier geen sentiment dat zich uit in woorden, maar een handeling die kostbaarheid uit handen geeft. U kunt niet liefhebben wat u niet wilt loslaten. God laat los, opdat wij vastgehouden worden.

Context

Het is rond het Pascha, ergens vroeg in Jezus' bediening. Jeruzalem is vol pelgrims, de tempel net gezuiverd, en Jezus is in opspraak. Nikodemus is een Farizeeër, lid van het hoogste joodse college, een man wiens reputatie afhangt van zorgvuldig afwegen wat hij wel en niet kan zeggen. Komen bij Jezus in het openbaar zou hem zijn positie kosten. Vandaar de nacht. Maar de nacht is in Johannes nooit toevallig. Het is het uur van wie nog niet ziet. En juist in die nacht spreekt Jezus van licht en leven, alsof Hij Nikodemus toefluistert wat hij overdag niet kan horen.

Reflectie

Waar in uw leven leeft u alsof u uzelf moet redden, terwijl u alleen maar hoeft te kijken?

Wat zou er veranderen als u 'God had de wereld lief' zou horen als een handeling, niet als een gevoel?