Kolossenzen 2:22

De Tekst

Paulus heeft het over regels die in Kolosse circuleren: raak dit niet aan, proef dat niet, kom hier niet aan. In vers 22 zegt hij iets verrassends: al die dingen waar de regels over gaan, zijn bestemd om door het gebruik teloor te gaan. Het zijn slechts geboden en leringen van mensen. Met één zin haalt hij de bodem onder een heel systeem vandaan.

De Kern

Wat Paulus hier doet is meedogenloos en bevrijdend tegelijk. Hij zegt: de dingen waarover jullie zo angstvallig doen, zijn vergankelijk. Voedsel verteert. Vloeistoffen verdampen. Het materiaal waarmee deze regels zich bezighouden, is per definitie tijdelijk. Hoe kan iets dat bestemd is om te verdwijnen, je eeuwige bestemming bepalen? Dieper nog: hij ontmaskert deze regels als menselijke verzinsels, niet als goddelijke geboden. Daarmee snijdt hij niet de wortel van moraal door, maar de wortel van religieuze maakbaarheid. Want dat is wat hier op het spel staat. Mensen wilden grip op God krijgen door het beheersen van het lichaam, het reguleren van het stoffelijke. Paulus zegt: jullie maken iets eeuwigs van iets dat morgen in de beerput verdwijnt.

De Rode Draad

Er loopt een lijn van Genesis naar hier die zelden wordt opgemerkt. In het paradijs gaat het ook over wat je wel en niet mag eten, en daar werkt het verbod aanvankelijk goed. Maar zodra de mens denkt dat eten of niet-eten hem dichter bij God brengt buiten God om, ontstaat de breuk. Jezus zelf verklaarde alle spijzen rein (Markus 7), niet om de wet af te schaffen, maar om te laten zien dat reinheid uit het hart komt, niet uit de maag. Paulus staat in die lijn. De rode draad is dat God altijd weer naar binnen wijst, naar het hart, naar Christus, terwijl de mens altijd weer naar buiten grijpt, naar regels, ritueel en zichtbaar succes. Het kruis is het einde van die buitenkant-religie.

De Spiegel

Wij hebben onze eigen lijstjes. Geen vlees op vrijdag is vervangen door geen suiker doordeweeks, geen scherm na negenen, vijf keer per week sporten, dertig minuten stille tijd voor het ontbijt anders telt de dag niet. Niets mis met die dingen op zichzelf, maar luister naar hoe je erover praat met jezelf. Hoor je veroordeling als het niet lukt? Hoor je een stiekeme triomf als het wel lukt? Dan ben je in Kolosse. Dan heb je iets vergankelijks tot meetlat van je ziel gemaakt. Hetzelfde geldt voor hoe we kerk-zijn beoordelen: de juiste vertaling, de juiste muziek, de juiste avondmaalspraktijk. Paulus zegt niet dat het niet uitmaakt. Hij zegt dat het je niet redt.

De Vraag

Maar betekent dit dan dat lichamelijke discipline er niet toe doet? Dat vasten, matigheid, lichamelijke zelfbeheersing onverschillige zaken zijn? De vraag prikt, omdat Paulus elders juist oproept tot het doden van wat aards is, en omdat de hele kerkgeschiedenis getuigt van mensen die door versterving juist dichter bij God kwamen. Het antwoord ligt niet in een formule maar in een onderscheid dat alleen de Geest kan maken in je eigen hart: dien je het lichaam af om God te verdienen, of leef je matig omdat je al van Hem bent? Hetzelfde vasten kan op de ene dag genade ademen en op de andere dag prestatie. Dat verschil zie je niet aan de buitenkant, en daar ligt precies het ongemak van deze tekst.

Het Detail

Let op dat woord "teloorgaan", in het Grieks een term die ook gewoon "bederven" of "vergaan" betekent. Paulus kiest een woord dat naar ontbinding ruikt. Hij wijst niet beleefd naar de vergankelijkheid van voedsel; hij laat je het bederf bijna zien. Wat je vandaag plechtig naar binnen werkt of plechtig weigert, is morgen afval. Dit is geen filosofische subtiliteit maar bijna een grove opmerking: jullie bouwen je vroomheid op iets dat zal stinken. Het effect is ontnuchtering. Iets in ons wil grootse, blijvende, lichamelijke ankerpunten voor onze relatie met God. Paulus wijst naar de ontbinding van die ankers en zegt: dáár hangt jullie ziel aan vast?

Context

Kolosse was een kleine stad in Klein-Azië waar een mengelmoes van invloeden samenkwam: Joodse spijswetten, Griekse filosofische ideeën over het lichaam als gevangenis, en mysteriereligies met inwijdingsrituelen. De gemeente daar werd bestookt door leraren die beweerden dat geloof in Christus weliswaar een begin was, maar dat je voor de echte volheid extra regels, visioenen en onthoudingen nodig had. Paulus schrijft vanuit de gevangenschap, vermoedelijk vanuit Rome, en hij heeft de gemeente nooit zelf ontmoet. Dat maakt zijn toon des te opmerkelijk: hij vecht voor mensen die hij niet kent, omdat hij weet hoe verleidelijk dit aanvullingsdenken is. Wie eenmaal gelooft dat genade niet genoeg is, raakt nooit meer uitgewerkt.

Reflectie

Welke regels heb ik mezelf opgelegd waarvan ik geheime morele bonuspunten verwacht?

Waar in mijn geloof grijp ik naar de buitenkant omdat de binnenkant te onzeker voelt?