Kolossenzen 3:19

De Tekst

"Mannen, heb uw vrouw lief en wees niet verbitterd tegen haar." Twee korte imperatieven in één zin. Paulus richt zich rechtstreeks tot getrouwde mannen en zegt: liefhebben is een opdracht, en die opdracht heeft een specifieke schaduwzijde die je moet weerstaan, namelijk het verzuren van je hart tegen de vrouw met wie je leeft.

De Kern

Paulus definieert huwelijksliefde niet als gevoel maar als richting van de wil. Het werkwoord dat hij gebruikt (agapan) is hetzelfde dat elders Christus' zelfgave beschrijft. Liefhebben is dus iets dat je doet, ook als het gevoel afwezig is. Even opvallend is het tweede deel: wees niet verbitterd, pikrainesthe. Paulus gaat ervan uit dat bitterheid het meest waarschijnlijke gevaar is voor de man in het huwelijk. Niet overspel als eerste, niet wegloopgedrag, maar het langzame verzuren. Dat is een verrassend nuchtere inschatting van wat er werkelijk misgaat achter voordeuren: geen explosies, maar erosie.

De Rode Draad

Deze regel staat in een lijst die Paulus opent met "bekleed u dan" (3:12) en die uitmondt in het beeld van Christus die alles vervult. De ethiek van het huwelijk is bij hem geen apart hoofdstuk maar afgeleid van de vraag hoe Christus met zijn kerk omgaat. In Efeze werkt hij dat expliciet uit; in Kolosse laat hij het impliciet. Toch zit die theologie er onder. De man die zijn vrouw liefheeft, doet iets dat lijkt op wat God in het verbond doet: trouw blijven aan iemand die hij ook had kunnen loslaten. Elke keer dat een echtgenoot zijn bitterheid onderdrukt en opnieuw kiest voor liefde, wordt het evangelie zichtbaar in het klein.

De Spiegel

De vraag is niet of jij nog van je vrouw houdt in abstracte zin. De vraag is of er iets is opgestapeld. De keer dat ze je vernederde bij vrienden en er nooit op terugkwam. Haar familie die je nog steeds niet echt accepteert. Het geld dat zij uitgeeft aan dingen die jij onzinnig vindt. De seksualiteit die niet meer is wat je hoopte. De keuzes rond de kinderen waarin jij overruled werd. Bitterheid is zelden één ding, het is een sediment. En het uit zich niet in schreeuwen maar in koelte, in scherpe grapjes, in het onthouden van waardering, in de blik boven de krant uit. Paulus zegt: kap dat af. Niet door het weg te slikken, maar door het uit te spreken, te vergeven, en actief opnieuw te kiezen. Liefhebben betekent hier concreet: haar aankijken als ze binnenkomt, haar dank zeggen zonder ironie, haar het voordeel van de twijfel geven bij die opmerking waar je je aan stoorde, haar seksueel niet straffen door afwezigheid, haar niet vergelijken met de vrouw op je werk die het schijnbaar allemaal wel begrijpt.

Context

Paulus schrijft aan een gemengde gemeente in een Romeinse provinciestad. In de Grieks-Romeinse huwelijksmoraal was de man juridisch en sociaal oppermachtig. Vrouwen werden vaak jong uitgehuwelijkt aan aanzienlijk oudere mannen; hun stem in het huishouden was formeel gering. Filosofen schreven wel over de deugd van de man, maar zelden over zijn plichten jegens zijn vrouw als persoon. Dat Paulus mannen aanspreekt met een gebod om lief te hebben, en hen waarschuwt tegen bitterheid alsof zij degenen zijn die zich moeten inhouden, is in die wereld een kleine revolutie. Het is niet de vrouw die eerst wordt aangesproken op onderdanigheid en dan pas de man op zijn liefde als een soort tegenwicht, het is een herijking van waar de morele last werkelijk ligt.

Het Detail

Het woord bitter, pikrainesthe, staat in de passieve vorm. Letterlijk: laat je niet verbitterd worden. Dat suggereert iets belangrijks: bitterheid overkomt je niet zomaar, maar je moet er wel actief weerstand tegen bieden. Er is iets in het huwelijk dat de man langzaam die kant op trekt als hij niet oplet. Teleurstellingen, sleur, onvervulde verwachtingen, alles wat de vrouw niet bleek te zijn die hij in haar zag. Paulus zegt niet: word niet boos. Boosheid is een acute emotie. Bitterheid is de gefermenteerde variant, wat overblijft als boosheid nergens heen kan en gaat gisten. De passieve vorm zegt: houd je hart in de gaten, want het gaat vanzelf die kant op.

Het Profiel

De mannen in Kolosse die dit hoorden voorlezen, hoorden waarschijnlijk iets ongemakkelijks. Hun cultuur leerde hen dat een vrouw hen gehoorzaamheid schuldig was en dat hun eigen gemoedstoestand vooral hun eigen zaak was. Paulus draait dat om. Hij maakt van hun binnenwereld, hun humeur, hun gekoesterde grieven, een geestelijke zaak waarop zij worden aangesproken. Voor sommigen zal dat bevrijdend geweest zijn, voor anderen vernederend. Wat de vrouwen die meeluisterden hoorden, is minstens zo interessant: dat de apostel wist wat zij thuis meemaakten, en dat hij hun mannen erop aansprak zonder hen als bezit te behandelen.

Reflectie

Waar in je huwelijk voel je het sediment van bitterheid liggen, en wat zou het concreet betekenen om dat vandaag te doorbreken?

Als liefhebben een werkwoord is en niet een gevoel, welke handeling zou je vrouw deze week verrassen omdat ze die al lang niet meer van je had verwacht?