Markus 1:15

De Tekst

"De tijd is vervuld en het Koninkrijk van God is nabijgekomen; bekeer u en geloof het Evangelie." Zo klinkt de openingszin van Jezus' publieke optreden in Markus. Vier korte uitspraken, dicht op elkaar geplakt, die samen de agenda van zijn hele bediening vormen. Een aankondiging (de tijd), een aanwezigheid (het Koninkrijk), en twee werkwoorden voor de hoorder (bekeer u, geloof).

De Kern

Markus laat Jezus niet beginnen met een gelijkenis of een genezing, maar met een tijdsaanduiding. "De tijd is vervuld" betekent: het uur waarop God heeft gewacht, en waarnaar Israël heeft uitgezien, is nu aangebroken. Dat is een enorme claim. Alle beloften, alle profetische verwachting, alle vermoedens dat God ooit definitief zou ingrijpen, komen samen in dit moment, in deze man, in deze stem aan het meer van Galilea. En het antwoord dat gevraagd wordt is niet nieuwsgierigheid of instemming, maar omkeer plus vertrouwen. Bekering zonder geloof wordt moralisme. Geloof zonder bekering wordt goedkope troost. Jezus vraagt beide, in één adem.

De Rode Draad

Hier zie je hoe het hele Oude Testament tot een punt wordt gebracht. De profeten hebben gesproken van een dag waarop God zelf zou komen regeren (denk aan Jesaja 52:7, waar de vreugdebode uitroept: "Uw God is Koning!"). Eeuwenlang bleef die dag hangen als belofte, en Israël leefde in de spanning tussen wat beloofd was en wat zichtbaar was. Nu zegt Jezus: het is zover. Het opvallende is dat Hij het Koninkrijk niet aankondigt als een programma dat Hij gaat uitvoeren, maar als een werkelijkheid die met Hemzelf is meegekomen. Waar Hij is, daar is de heerschappij van God present. De Koning en het Koninkrijk zijn niet te scheiden. Dat is de reden dat het evangelie geen leer is over Jezus maar de proclamatie van Jezus.

De Spiegel

Bekering klinkt na tweeduizend jaar kerkgeschiedenis bijna vroom, maar het Griekse woord erachter betekent letterlijk: je denken omkeren, een andere kant op gaan lopen. En dat schuurt zodra je concreet wordt. Waar loop je op dit moment naartoe? Naar meer erkenning op je werk, naar een gezin dat eindelijk vlekkeloos functioneert, naar financiële rust, naar wraak op iemand die je onrecht deed, naar een reputatie waar je jezelf mee kunt handhaven? Jezus zegt niet dat die dingen op zich verkeerd zijn, maar dat er een Koning is gekomen en dat je richting daardoor verandert. En het tweede: geloof het Evangelie. Niet: probeer het waar te maken. Vertrouw erop. Dat is voor de meesten van ons moeilijker dan bekering, omdat we liever presteren dan ontvangen.

Het Profiel

Markus schrijft vermoedelijk aan christenen in Rome, kort na of tijdens de vervolging onder Nero. Mensen die hun geliefden hadden zien sterven, die zich afvroegen of ze wel op het juiste paard hadden gewed. Voor hen klonk "het Koninkrijk van God is nabijgekomen" heel anders dan voor ons. Zij wisten wat Romeinse heerschappij was: belasting, kruisen langs de weg, keizerscultus. En dan komt Markus met een andere Koning, wiens Koninkrijk begon in Galilea, ver van elk machtscentrum, met een uitnodiging in plaats van een decreet. De Joodse hoorders van Jezus zelf hoorden bovendien de echo van Daniël 2, waar God een koninkrijk opricht dat alle andere zal verbrijzelen. Dat gaf hoop, maar riep ook de vraag op: is dit werkelijk hoe dat koninkrijk eruitziet, in een timmermanszoon zonder leger?

De Vraag

Als het Koninkrijk is nabijgekomen, waarom ziet de wereld er dan nog steeds uit zoals ze eruitziet? Twintig eeuwen later staan de kruisen nog steeds, alleen anders vormgegeven: oorlogen, ziekbedden, misbruikte kinderen, kerken die zichzelf beschadigen. Het is te makkelijk om te zeggen "het is er al, maar nog niet volledig", hoewel dat theologisch klopt. De pijn zit dieper. Jezus' eigen aankondiging heeft iets ongemakkelijks: het Koninkrijk is nabij, maar het overweldigt niet. Het dringt zich niet op. Het vraagt om bekering en geloof, en respecteert wie weigert. Misschien moeten we dat uithouden, dat God ervoor koos te komen op een manier die geweigerd kan worden, en dat die keuze ons soms tot wanhoop drijft omdat wij liever geweld dan geduld zouden zien.

Het Detail

"Is vervuld." Het werkwoord staat in de voltooide tijd, wat aangeeft: het is gebeurd en de gevolgen blijven. Dit is geen momentopname maar een grens die overschreden is en niet meer teruggetrokken wordt. Voor de eerste hoorders betekende dat: we leven vanaf nu in nieuwe tijd. Alles wat wachten was, is voorbij; alles wat leven is, staat onder de heerschappij van deze Koning. Dat is de reden dat christenen tot op vandaag hun kalender rond Christus organiseren. De tijd zelf is anders sinds Hij sprak. Wij leven niet meer in de aanloop, maar in de nasleep van de vervulling, in afwachting van de voltooiing.

Reflectie

Waar loop ik op dit moment naartoe, en wat zou het concreet betekenen om me om te keren en achter deze Koning aan te gaan?

Geloof ik werkelijk dat de tijd vervuld is, of leef ik nog steeds alsof het beslissende moment nog moet komen, ergens in mijn eigen toekomst?