Mattheüs 2

De Tekst

Magiërs uit het oosten volgen een ster naar Jeruzalem, op zoek naar de pasgeboren Koning der Joden. Herodes schrikt, raadpleegt zijn schriftgeleerden, en stuurt de mannen door naar Bethlehem met een verborgen moordplan. Na hun aanbidding van het Kind worden ze via een droom gewaarschuwd; Jozef vlucht met Maria en Jezus naar Egypte. Herodes vermoordt alle jongetjes in Bethlehem. Na zijn dood keert het gezin terug en vestigt zich in Nazareth.

De Kern

Mattheüs laat in dit hoofdstuk zien wie deze Jezus eigenlijk is door te tonen wie Hem opzoeken en wie Hem willen doden. Heidense sterrenwichelaars knielen, de koning van Israël grijpt naar het zwaard. Vanaf het begin trekt dit Kind scheidslijnen die dwars door verwachtingen heen lopen. Het koningschap dat hier verschijnt past in geen enkel paleis. Het wordt aangevallen voordat het kan spreken, het vlucht voordat het kan lopen, het wordt gezocht door buitenlanders voordat het door eigen volk wordt herkend. De vraag die heel het hoofdstuk stelt is niet of Jezus koning is, maar wat voor koning Hij is, en welke reactie dat in mensen losmaakt. Aanbidding of vernietiging; iets ertussenin lijkt Mattheüs nauwelijks mogelijk te achten.

De Rode Draad

Mattheüs citeert vier profetieën in dit ene hoofdstuk, en dat is geen toeval. Hij wil dat je ziet: dit Kind loopt geen toevallig pad, Hij loopt een voorbestemd pad. Bethlehem (Micha), Egypte (Hosea), Rachel die huilt (Jeremia), Nazareth. Vooral de aanhaling uit Hosea 11 is veelzeggend: "Uit Egypte heb Ik Mijn Zoon geroepen" ging oorspronkelijk over Israël dat uit de slavernij werd geleid. Mattheüs past dit toe op Jezus, en daarmee zegt hij iets enorms. Jezus loopt de weg van Israël over. Hij is de ware Zoon waar het oude volk een schaduw van was. Waar Israël faalde in de woestijn, zal Hij standhouden. Het kind in de armen van Maria draagt al de hele geschiedenis van zijn volk in zich.

De Spiegel

Herodes is dichterbij dan we willen toegeven. Niet de moordenaar in ons, maar de man die zijn troon beschermt. Wat doe je als iets, of Iemand, jouw regie bedreigt? Je carrière die je hebt opgebouwd, het beeld dat je gezin van je heeft, de zekerheden waar je je leven omheen hebt geconstrueerd. Een Koning die echt koning is, is een ongemakkelijke gast in een leven dat zichzelf bestuurt. En de magiërs? Zij reizen maanden, met giften, om te knielen voor een peuter in een onaanzienlijk dorp. Dat is geen romantisch detail, dat is een vraag aan jou. Wat ben jij bereid op te geven om bij dit Kind te komen? Wat voor omweg te maken, welk gezicht te verliezen? Aanbidding kost iets, of het is geen aanbidding.

De Intertekst

De parallel met Exodus 1 en 2 is bijna te opvallend om te missen. Een tiran die jongetjes laat doden, een kind dat ontkomt, een redder die opgroeit om zijn volk te bevrijden. Mozes wordt hier doorzichtig: Jezus is de nieuwe en grotere Mozes, maar Hij begint zijn werk waar Mozes het zijne begon, namelijk als overlevende van kindermoord. En de magiërs roepen Jesaja 60 op, waar volken naar het licht komen met goud en wierook. Mattheüs schrijft voor lezers die deze echo's horen, en hij wil dat we ze ook horen. De Schrift legt zichzelf uit door zichzelf te herhalen, en in elke herhaling is Jezus de vervulling waar het altijd op aan kwam.

Context

Herodes de Grote regeerde Judea als vazalkoning onder Rome, paranoïde, briljant en wreed. Hij liet eigen zonen en zijn favoriete vrouw vermoorden uit angst voor samenzwering. De moord op de jongetjes van Bethlehem, een gehucht met misschien twintig slachtoffers, paste griezelig goed bij zijn profiel. De magiërs waren waarschijnlijk Perzische of Babylonische geleerden, een mengeling van astronoom, astroloog en politiek adviseur. Hun komst naar Jeruzalem was diplomatiek explosief. Bethlehem lag amper tien kilometer van Jeruzalem. Egypte was de klassieke vluchtroute voor Joden in nood, met een grote Joodse gemeenschap in Alexandrië. Nazareth daarentegen was een onbeduidend gat in Galilea, zo onbeduidend dat later iemand zou vragen of daar iets goeds vandaan kon komen.

De Hoofdpersoon

Het Kind doet niets. Hij spreekt niet, beweegt nauwelijks, wordt gedragen, gewaarschuwd in andermans dromen, weggevoerd, teruggebracht. En toch draait alles om Hem. Koningen sidderen, wijzen reizen, moeders huilen, engelen worden ingezet. Mattheüs schildert een Christus die machtig is in zijn weerloosheid, en dat is geen paradox die je oplost, dat is het hart van het evangelie. Deze Koning regeert anders. Hij overwint Herodes niet door Hem te verslaan maar door Hem te overleven. Hij is de Zoon die ontkomt zodat Hij later vrijwillig gegrepen kan worden. Wie Hem hier ziet, ziet al heel zijn weg in miniatuur: bedreigd, weggeleid, teruggekeerd, en altijd precies waar de profetie Hem hebben wil.

Reflectie

Welke "troon" in jouw leven raakt onrustig bij de gedachte dat Jezus werkelijk Koning is?

De magiërs gingen langs een andere weg terug naar hun land. Welke route in jouw leven moet anders nu je dit Kind hebt ontmoet?