Mattheüs 24:24

De Tekst

Jezus waarschuwt zijn leerlingen dat er valse christussen en valse profeten zullen opstaan. Ze zullen indrukwekkende tekenen en wonderen doen, zo overtuigend dat zelfs de uitverkorenen bijna misleid zouden worden, als dat mogelijk was. Het is een waarschuwing midden in de rede over de laatste dingen, uitgesproken op de Olijfberg.

De Kern

Het schokkende van dit vers zit niet in het feit dat er bedriegers komen, dat wisten de leerlingen al uit hun eigen Schriften. Het schokkende is dat de misleiding zich verkleedt als kracht. Wonderen en tekenen, precies datgene wat mensen als bewijs zoeken voor echtheid, blijken juist het instrument van de leugen te kunnen zijn. Jezus ondermijnt hier onze intuïtie dat spectaculaire fenomenen automatisch iets zeggen over de bron. Waar zit dan wel de zekerheid? Niet in wat je ziet, maar in de vraag of het spoort met wat Christus zelf heeft gezegd en gedaan. De tekst dwingt tot een nuchterheid die veel geestelijk enthousiasme niet aankan.

De Rode Draad

Deze waarschuwing staat niet op zichzelf, ze knoopt aan bij een lijn die dwars door de Schrift loopt. Al in Deuteronomium 13 waarschuwt Mozes dat een profeet die tekenen doet, maar het volk wegtrekt van de HEER, niet gevolgd mag worden, ook al komt zijn teken uit. Het teken bewijst de boodschap niet, de boodschap toetst het teken. Jezus staat in die traditie en scherpt hem aan voor de tijd tussen zijn eerste en tweede komst. Paulus zal het later herhalen in 2 Thessalonicenzen 2, waar de wetteloze komt met "allerlei kracht, tekenen en wonderen van de leugen". Het reddingsplan van God kent kennelijk een tegenstem die op God lijkt, en het is die gelijkenis die het gevaarlijk maakt.

De Spiegel

Wij denken meestal dat wij het wel zouden zien. Wij, met onze Bijbelkennis, onze onderscheiding, onze jaren in de kerk. Maar Jezus zegt: bijna zouden zelfs de uitverkorenen misleid worden. Dat is geen retorische overdrijving, dat is een spiegel. Waar laat jij je overtuigen door indruk? Door de spreker met charisma, de kerk met groeicijfers, de leider die precies zegt wat je onderbuik wil horen, de genezing die viraal gaat op internet? De vraag is niet of jij slim genoeg bent om leugens te herkennen. De vraag is of je hart bereid is te toetsen, ook wanneer het gaat om iets dat aanvoelt als geestelijk goud. Ontnuchtering is hier geen cynisme, maar zelfbescherming.

Het Detail

Het zinnetje "indien het mogelijk was" verdient het om er even bij stil te staan. Jezus zegt niet dat de uitverkorenen misleid zullen worden, en ook niet dat ze onaantastbaar zijn. Hij laat de zin bewust open. Sommigen lezen er de onmogelijkheid in: de echte gelovigen kunnen niet definitief afvallen. Anderen horen er een dreiging in: het scheelt maar zo weinig. Beide klanken zijn er, en Jezus laat ze staan. Dat is pastoraal precies goed. Wie meent onaantastbaar te zijn, wordt gewaarschuwd. Wie bang is verloren te gaan, mag horen dat God zijn uitverkorenen niet loslaat. De spanning wordt niet opgelost, ze wordt gebruikt om zowel de zelfverzekerde als de angstige wakker te schudden.

Het Profiel

De leerlingen aan wie Jezus dit zegt, zijn joodse mannen die opgegroeid zijn met messiaanse verwachtingen. In de decennia rond Jezus doken er meerdere figuren op die zichzelf als bevrijder presenteerden. Josephus beschrijft ze: mannen die het volk de woestijn in lokten met beloftes van tekenen. Voor de eerste hoorders was dit dus geen abstracte toekomstwaarschuwing, maar een herkenbaar patroon. Wat Jezus hier doet, is hen leren dat dit patroon zich zal blijven herhalen, tot aan zijn wederkomst. Ze mogen niet in de val trappen om elke charismatische bevrijder als messias te begroeten, ook niet als hun politieke of religieuze nood hoog is. Juist wanneer je smacht naar redding, ben je kwetsbaar voor de verkeerde redder.

De Intertekst

Twee sporen lopen samen in dit vers. Het eerste is Deuteronomium 13, waar het criterium voor een ware profeet niet zijn kracht is, maar zijn trouw aan de HEER. Jezus staat volledig in die lijn. Het tweede is Openbaring 13, waar het beest uit de aarde "grote tekenen" doet en zelfs vuur uit de hemel laat neerdalen, om de bewoners van de aarde te misleiden. Wat Jezus in Mattheüs 24 aankondigt, wordt in Openbaring uitgetekend. En Paulus verbindt beide in 2 Thessalonicenzen 2:9-10, waar hij spreekt over misleiding "voor hen die verloren gaan, omdat zij de liefde voor de waarheid niet aangenomen hebben". Dat laatste is beslissend: bescherming tegen misleiding is uiteindelijk liefde voor de waarheid, niet slimheid.

Reflectie

Waardoor laat ik mij tegenwoordig het snelst overtuigen: door kracht en indruk, of door trouw aan wat Christus heeft gezegd?

Waar in mijn leven verlang ik zo hevig naar uitkomst, dat ik kwetsbaar ben voor de verkeerde redder?