Numeri 23

De Tekst

Balak, koning van Moab, staat met Bileam op een heuvel en laat zeven altaren bouwen. Zeven stieren, zeven rammen. De koning wil een vloek over Israël, en hij betaalt goud voor de juiste woorden. Maar telkens als Bileam zijn mond opent, komt er zegen uit. Twee keer in dit hoofdstuk verplaatsen ze zich naar een andere uitkijkpost, in de hoop dat een ander perspectief een ander oordeel oplevert. Het werkt niet. God laat zich niet omkopen door landschap.

De Kern

Hier gebeurt iets vreemds en veelzeggends: een heidense ziener, ingehuurd door een vijand, wordt gedwongen tot profetie in Gods dienst. Bileam zegt het zelf, en het is misschien wel de scherpste zin van het hoofdstuk: "God is geen man, dat Hij liegen zou, of een mensenkind, dat Hij ergens berouw over hebben zou." Dat is geen theologische stelling in het luchtledige. Dat is wat Bileam ontdekt op het moment dat hij het uitspreekt: hij kan simpelweg niet leveren wat besteld is. De zegen over Israël staat vast omdat de Zegenaar zelf onwrikbaar is. Niet de sterkte van Israël, maar de trouw van God is hier het fundament.

De Rode Draad

Bileams tweede orakel raakt aan iets diepers dan een momentopname: "Hij aanschouwt geen onrecht in Jakob." Dat is bevreemdend, want Numeri is nu juist het boek van Israëls voortdurende falen. Toch ziet God zijn volk zoals Hij het bedoeld heeft, niet zoals het is. Dat is precies het patroon dat later in Christus openbreekt: de gemeente wordt gezien in Hem, niet in haar eigen prestaties. Paulus schrijft dat er geen veroordeling meer is voor wie in Christus Jezus zijn, en dat is geen goedkope amnestie maar dezelfde onbuigzame liefde die hier al werkt. De zegen die Bileam niet kan intrekken, is de zegen die uiteindelijk door het kruis bezegeld wordt.

De Spiegel

Er zit iets herkenbaars in Balak. Als de eerste poging mislukt, verhuist hij naar een andere heuvel. Misschien vanuit deze hoek. Misschien met een net iets ander offer. Wij doen dat ook. We willen een uitkomst waarvan we in ons hart weten dat God er niet in meegaat, en we blijven schuiven met omstandigheden, gesprekspartners, gebedsformules, tot het antwoord ons wél bevalt. De collega die weg moet, de relatie waar we eindeloos aan wrikken, het bedrijfsplan dat we spiritueel proberen te legitimeren. Zeven altaren zijn geen probleem voor God. Maar ze veranderen Hem ook niet. Dit hoofdstuk vraagt of jij een God zoekt die je zegent, of een God van wie je zegen mag ontvangen.

De Vraag

Waarom werkt God door Bileam? Deze man is geen held. Later in Numeri en in het Nieuwe Testament wordt hij expliciet negatief neergezet, een profeet die het loon van de ongerechtigheid liefhad. En toch spreekt Gods Geest door hem. Dat schuurt, want we willen graag dat zuivere boodschappers zuivere levens leiden. De tekst laat dat spanningsveld staan. Wat je eruit kunt afleiden: Gods woord is niet afhankelijk van de morele status van de spreker. Dat is troostrijk (God kan werken door gebrekkige mensen, ook jou) en verontrustend (indrukwekkende woorden zijn geen garantie voor een indrukwekkend hart). Bileam profeteert waarheid en gaat toch verloren.

De Hoofdpersoon

Bileam is de meest gefragmenteerde figuur in dit verhaal. Hij weet dat hij Israël niet kan vervloeken, en hij zegt het ook, maar hij blijft meelopen naar de volgende heuvel. Hij spreekt sublieme poëzie over de God van Jakob en verlangt tegelijk naar Balaks beloning. Zijn beroemde wens "Laat mijn ziel de dood van de oprechten sterven" is aangrijpend, want hij vraagt om een einde dat hoort bij een leven dat hij niet leidt. Dat is niet louter huichelarij, het is iets tragischers: een man die de waarheid ziet, mooi kan verwoorden, en er niet in wil wonen. Balak daarentegen is simpeler. Hij is bang, en woede is bij hem de vertaling van angst.

Context

We zitten aan het einde van de veertig jaar in de woestijn. Israël staat aan de oostkant van de Jordaan, klaar om binnen te trekken. De koninkjes ten oosten van de rivier zijn doodsbang, want ze hebben gehoord wat er met Sichon en Og gebeurde. Balak grijpt naar wat in die tijd normaal was voor koningen: religieuze oorlogvoering. Als je vijand militair te sterk is, koop je een ziener die de goden tegen hem opzet. Bileam is kennelijk internationaal bekend, misschien uit de omgeving van de Eufraat. Zeven altaren met stieren en rammen is duur, dit is een staatsoperatie. Wat Balak niet weet: de God van Israël is niet een van de goden. Hij is de God.

Reflectie

Op welke heuvel sta jij te schuiven, in de hoop dat God vanuit een ander perspectief anders zal spreken?

Waar in jouw leven zou het je bevrijden om te geloven dat God jou ziet zoals Hij je in Christus bedoeld heeft, en niet zoals jij jezelf ziet?