Openbaring 22:19

De Tekst

Johannes sluit zijn boek met een waarschuwing die als een zegel op de laatste bladzijde valt: wie iets afneemt van de woorden van deze profetie, van hem zal God zijn deel afnemen uit het boek des levens, en uit de heilige stad, en uit de dingen die in dit boek beschreven zijn. Een dreigement bijna, aan het einde van een visioen vol beloften. De bruiloft is net aangekondigd, de bron van levend water staat open, en dan dit.

De Kern

Stel je Johannes voor, oude man op Patmos, de laatste regel bijna gezet. Hij heeft gezien wat niemand mag veranderen: God die bij de mensen woont, de dood die er niet meer is, tranen die worden afgewist. En hij weet, want hij kent de kerken van Klein-Azië, dat er altijd mensen zijn die dit willen bijschaven. Te heftig, te concreet, te veeleisend. De waarschuwing is geen willekeurige intimidatie. Ze beschermt de integriteit van wat God heeft laten zien. Wie aan deze woorden knaagt, knaagt aan zijn eigen hoop. Want precies deze woorden beloven de stad, de boom, het water. Neem je ze weg, dan neem je jezelf de belofte af waar je op zou leven.

De Rode Draad

Deze dreiging staat niet alleen. Mozes zei het al tegen Israël aan de rand van het beloofde land: voeg niets toe aan het woord dat ik u gebied, en doe er niets van af (Deuteronomium 4:2). Daar ging het om het verbond, om de wet die leven en dood voorhield. Johannes echoot die oude stem, nu aan het einde van heel de Schrift. Tussen Mozes en Johannes staat Christus, die zei dat geen jota of tittel van de wet zou vergaan. De lijn is helder: God spreekt, en zijn spreken draagt gewicht. Wat Hij heeft gezegd over oordeel en genade, over het Lam en de bruid, is geen klei die wij kneden. Het is het fundament waarop de stad gebouwd staat.

De Spiegel

Wie neemt er nu letterlijk iets weg uit een bijbelrol? Bijna niemand. Maar wie leest Openbaring en laat de hoofdstukken over oordeel beleefd liggen? Wie houdt het bij de troost en slaat het geweld, de bloed, de ernst over? Wie maakt van Jezus een therapeut en van het Lam een knuffel? Dat is dichterbij dan we denken. In je eigen leesrooster, in de preken die je waardeert, in de bijbelstudie die je leidt: wat laat je stilzwijgend vallen omdat het niet past? De waarschuwing hier is pijnlijk persoonlijk. Niet omdat God kleinzielig telt wat je overslaat, maar omdat een halve belofte je op den duur niet draagt. Je kunt niet leven op een stad waarvan je de muren hebt afgebroken omdat ze te hoog waren.

Het Detail

Let op dat werkwoord: afnemen. Het Grieks heeft hier een beeld dat verder gaat dan schrappen. Het is wegnemen, wegdragen, roven. En let dan op de spiegeling: wie wegneemt, van hem wordt weggenomen. Hetzelfde werkwoord valt terug op de dief zelf. Je steelt van het boek, en het boek, of liever de God achter het boek, steelt terug uit jouw aandeel. Niet uit wraak, maar als een soort geestelijke zwaartekracht. Wat je anderen onthoudt in de Schrift, onthoud je uiteindelijk jezelf. De tekst beschrijft geen willekeurige straf maar een omgekeerde oogst. De handen die knippen, worden lege handen.

Context

Johannes schrijft aan gemeenten die onder druk staan. Rome kijkt mee, keizercultus dringt zich op, valse profeten lopen rond, en binnen de kerken zelf is er compromis en vermoeidheid. In zo'n klimaat worden teksten geplooid. Een visioen dat zegt dat het Lam overwint en dat Babylon valt, is politiek explosief. De verleiding om er iets vanaf te doen, om het behapbaar te maken, om de scherpe kanten eraf te slijpen zodat je rustig kunt blijven handeldrijven op de markt waar vlees aan afgoden gewijd ligt, die verleiding is reëel. De waarschuwing is geen abstract tekstprincipe. Ze is pastoraal en profetisch tegelijk, gericht aan mensen die anders stilletjes gaan hertalen wat God heeft gezegd.

Het Profiel

De eerste hoorders waren meestal geen lezers maar luisteraars. Iemand las de rol voor, in één keer, in de samenkomst. Aan het einde kwam deze zin binnen als een zegel op wat ze net hadden gehoord. Ze wisten wat afnemen betekende: in hun wereld werden teksten overgeschreven door kopiisten, bewerkt door leraren, geciteerd door predikers. En ze wisten ook dat sommigen onder hen Openbaring te wild vonden, te apocalyptisch, te weinig verzoenbaar met het rustige burgerleven. Deze slotzin bond hun handen. Je mag dit boek dragen, voorlezen, uitleggen, maar niet verbouwen. En dan, pas na deze waarschuwing, mogen ze het echte einde horen: Ja, Ik kom spoedig.

Reflectie

Welk deel van de Schrift sla jij stilzwijgend over omdat het niet past bij het geloof dat je graag zou hebben?

Wat zou het veranderen als je vanavond juist dát hoofdstuk zou lezen dat je al jaren mijdt?