Psalmen 143:2

De Tekst

David vraagt God om iets te laten. "Ga niet in het gericht met Uw dienaar, want niemand die leeft, is voor Uw aangezicht rechtvaardig." Het is een smeekbede die ophoudt voor ze goed begonnen is: laat de rechtszaak niet doorgaan, want ik verlies. Geen enkel mens houdt stand als U werkelijk vonnist.

De Kern

Dit vers doet iets ongemakkelijks. David is de aangevallene in deze psalm, hij wordt vervolgd, ligt in het stof (vers 3), roept om redding. Je zou verwachten dat hij zijn onschuld bepleit. In plaats daarvan draait hij zich om en pleit tegen zichzelf. Hij weet: als God de rechter wordt in plaats van de redder, ben ik nergens. Dat is niet vrome overdrijving maar theologisch realisme. Rechtvaardigheid voor Gods aangezicht is niet een score die je met genoeg goed gedrag haalt. Het is een staat die geen levend mens bezit. David laat de illusie los dat hij zijn eigen zaak kan winnen, en gooit zich op iets anders: Gods trouw, Gods verbond, Gods barmhartigheid.

De Rode Draad

Paulus citeert dit vers, of een echo ervan, in Romeinen 3:20: "want door werken van de wet zal geen vlees voor Hem gerechtvaardigd worden." Hij bouwt zijn hele evangelie deels op dit inzicht. Wat David hier tastenderwijs uitspreekt in zijn nood, wordt bij Paulus het fundament onder de rechtvaardiging door geloof. En dat wijst door naar Christus, die wél voor Gods aangezicht kan staan, en die zijn stand geeft aan wie niets heeft in te brengen. David bidt hier eigenlijk om iets waarvan hij de vervulling niet kent maar wel aanvoelt: een gerechtigheid die van buiten komt, niet uit hemzelf.

De Spiegel

Er zit in ons een reflex om onze zaak te bepleiten. Bij een conflict op werk, in een huwelijk, na een misstap: we bouwen mentale dossiers waarin wij redelijk zijn en de ander niet. We doen dat ook richting God, subtiel. "Ik ben tenminste geen…", "Ik heb tenslotte wel…". David sluit die deur. Hij zegt niet dat hij het slechtste soort zondaar is; hij zegt dat geen levend mens deze test doorstaat. Dat is bevrijdend en beangstigend tegelijk. Bevrijdend omdat je mag ophouden je dossier op te bouwen. Beangstigend omdat je je moet overgeven aan Iemand die je niet kunt overtuigen met argumenten, alleen met een leeg hand ophouden.

Het Detail

Het woord "gericht" (Hebreeuws: mishpat) roept een rechtszaak op, geen morele rapportage. David denkt aan een concrete setting: de rechtspraak in de stadspoort, waar oudsten zaten, waar aanklachten werden voorgelezen, waar getuigen kwamen en vonnissen vielen. Zo'n gerecht kende winnaars en verliezers, geen tussenpositie. Door dat beeld op God toe te passen, zegt David: als U mij dagvaardt, kan ik niet pleiten, geen getuigen oproepen, geen tegenaanklacht doen. Ik kom niet weg. Vandaar zijn eerste woord: ga niet. Het is niet een verzoek om een mildere rechter, maar om de rechtszaal helemaal over te slaan.

Context

Psalm 143 is de laatste van de zeven boetepsalmen die de kerk vroeg heeft samengelezen. David is opgejaagd, mogelijk tijdens Absaloms opstand of tijdens Sauls vervolging, dat blijft in het midden. Hij zit letterlijk in het donker (vers 3), zijn geest is bezweken, zijn hart verstijfd. In die uitputting zou vroomheid gemakkelijk kunnen kantelen naar zelfmedelijden of woede tegen vijanden. Wat er in de wereld van David gebeurt, is dat een rechtvaardige klacht (ik word onterecht vervolgd) niet uitmondt in zelfrechtvaardiging. In de eerste hoorderscultuur, waar eer en schande, gelijk en ongelijk in de poort werden uitgevochten, is dit een opmerkelijke beweging: iemand die publiekelijk onrecht lijdt, weigert privé zijn eigen rechtvaardigheid tegenover God te claimen. Dat is niet vanzelfsprekend.

De Hoofdpersoon

David is hier geen held. Hij is opgejaagd, uitgeput, en, wat het scherpst is, hij weet zichzelf niet vrij te pleiten. Wat zegt dat over hem? Dat hij ver genoeg gekomen is in zijn kennis van God om te weten dat de God van Israël geen God is die je met een cv overtuigt. Zijn geestelijke landschap is dubbel: aan de ene kant een sterk vertrouwen op Gods trouw (het woord chesed, verbondsliefde, keert in deze psalm terug), aan de andere kant een diep besef van eigen ontoereikendheid. Die twee botsen niet bij David, ze horen bij elkaar. Hoe scherper hij weet wie God is, hoe minder hij zichzelf durft in te brengen, en hoe meer hij op Gods karakter durft te steunen. Zijn gebed is niet defaitisme maar de meest realistische vorm van hoop die er bestaat.

Reflectie

Waar bouw jij, subtiel of openlijk, een dossier op om je zaak te bepleiten, tegenover mensen of tegenover God?

Wat verandert er in je gebed als je stopt met pleiten voor je eigen rechtvaardigheid, en alleen nog leunt op Gods trouw?