Romeinen 2:22

De Tekst

"U die zegt dat men geen overspel mag plegen, pleegt u overspel? U die de afgoden verafschuwt, pleegt u tempelroof?" Paulus richt zich tot een denkbeeldige gesprekspartner, een vrome Jood die de wet kent en daarmee anderen de maat neemt. Met twee korte, snijdende vragen legt Paulus bloot dat het bezit van de wet nog geen gehoorzaamheid betekent. De afstand tussen wat iemand belijdt en wat iemand doet, blijkt verbijsterend groot.

De Kern

Stel je de scene voor. Een leraar staat op de markt, of misschien in de synagoge, en spreekt met overtuiging over Gods geboden. Mensen luisteren, knikken, voelen het gewicht van zijn woorden. "Gij zult niet echtbreken," zegt hij, en in zijn stem klinkt verontwaardiging over de losbandigheid van de heidenen. Hij heft zijn handen op tegen de afgoderij van de volken om hem heen, tegen die walgelijke tempels vol beelden. En precies op dat moment stapt Paulus naar voren met een vraag die als een mes door de lucht snijdt: "En jij zelf?" Het is geen retorische trick. Het is de blootlegging van een eeuwenoud probleem: dat het hart de wet kan kennen zonder erdoor geraakt te worden. Paulus laat zien dat religieuze identiteit en morele integriteit niet automatisch samenvallen. Het bezit van waarheid garandeert geen leven in waarheid.

De Rode Draad

Wat Paulus hier doet, doet de profetische traditie ook al eeuwen. Denk aan Nathan tegenover David, die met een verhaal over een lammetje de koning in de val lokt en dan zegt: "Gij zijt die man." Of aan Jezus die de schriftgeleerden bevraagt over hun eigen wandel. De lijn loopt door tot aan het kruis, waar de definitieve diagnose en de definitieve genezing samenvallen. Want Paulus stelt deze vragen niet om mensen te vernederen, maar om hen klaar te maken voor het evangelie dat hij in hoofdstuk 3 gaat verkondigen: dat allen gezondigd hebben en de heerlijkheid van God missen, en dat gerechtigheid alleen komt door geloof in Christus. De spiegel moet eerst breken voordat het venster open kan.

De Spiegel

Dit vers laat zich moeilijk lezen zonder schaamte. Want wie ben jij als je verontwaardigd schrijft over de morele verloedering in de samenleving en intussen porno bekijkt op je telefoon? Wat doe je als je in de kring praat over rentmeesterschap maar je belastingaangifte iets te creatief invult? Hoe klinkt jouw kritiek op de hebzucht van anderen als je eigen verlanglijstje eindeloos blijft groeien? Paulus mikt op een heel specifiek soort zonde: de zonde die zich verschuilt achter het preken tegen die zonde. Dat is geen klein detail. Het is precies de zonde waar wij als kerkmensen, kringleiders, opvoeders en gelovigen het meest vatbaar voor zijn. We kennen het juiste antwoord, en daardoor denken we dat we het juiste leven leiden.

Het Detail

Het woord "tempelroof" verdient een moment. Waarom kiest Paulus juist dit, en niet bijvoorbeeld "Aanbidt u zelf afgoden?" Tempelroof betekent: heidense tempels binnengaan en spullen meenemen, of profiteren van wat daar te halen valt. Het was kennelijk een herkenbaar verschijnsel: Joden die de afgoden publiekelijk verafschuwden maar privé profiteerden van het systeem eromheen. Misschien handelden ze in geroofde tempelgoederen, misschien hielden ze zich bezig met louche transacties die ze tegenover anderen nooit zouden goedpraten. De pointe is verraderlijk: je hoeft niet zelf een beeld te aanbidden om medeplichtig te zijn aan afgoderij. Het is mogelijk een systeem te verachten en er toch aan te verdienen. Dat raakt onze tijd: hoeveel van wat wij gebruiken, dragen, eten, is doortrokken van structuren die we tegelijk veroordelen?

De Hoofdpersoon

De Jood die Paulus hier aanspreekt is geen karikatuur. Hij is iemand die God serieus neemt, die Mozes liefheeft, die zich verheugt in het feit dat hij behoort tot het volk van het verbond. Zijn verontwaardiging over heidense praktijken is oprecht. En juist daarom is zijn val zo pijnlijk. Paulus tekent geen booswicht maar een gespleten mens, iemand wiens uiterlijke vroomheid en innerlijke realiteit niet meer op elkaar aansluiten, zonder dat hij dat zelf nog merkt. Dat is misschien het meest schokkende: deze man weet niet dat hij dubbelhartig leeft. Hij heeft zichzelf overtuigd dat het kennen van de wet hetzelfde is als het doen ervan. Paulus' vragen zijn bedoeld om hem te laten ontwaken voor zijn eigen werkelijkheid.

Context

Romeinen 2 is geschreven aan een gemeente waarin Joden en heidenen samen probeerden te leven onder de naam van Christus. Spanningen lagen op de loer: wie heeft eigenlijk een streepje voor bij God? Paulus heeft in hoofdstuk 1 de heidense wereld geschilderd in al haar gebrokenheid, en je kunt je voorstellen hoe Joodse lezers instemmend knikken. Dan draait hij in hoofdstuk 2 de camera om. Vers 22 staat midden in een passage waarin hij de Joodse leraar confronteert met zijn eigen levenspraktijk. In de Grieks-Romeinse wereld was de Joodse gemeenschap zichtbaar en bekend om haar morele standaarden. Paulus zegt: juist daarom moet je consistent zijn, want jouw inconsistentie laat Gods naam gelasterd worden onder de heidenen.

Reflectie

Waar in mijn leven preek ik iets waar ik zelf onder leef, en heb ik me daar zo aan gewend dat ik het zelf niet meer zie?

Wat zou er moeten gebeuren voordat ik werkelijk laat raken wat ik anderen voorhoud?