Spreuken 30:8

De Tekst

"Houd valsheid en leugentaal verre van mij. Geef mij geen armoede of rijkdom, voed mij met het brood dat mij toebedeeld is." Zo bidt Agur, ergens tussen de wijzen van Israël. Een gebed om een leven zonder de extremen, zonder bedrog, zonder de verleiding die aan beide uiteinden van de welvaartsschaal ligt te wachten.

De Kern

Dit is een van de zeldzame plekken in het Oude Testament waar iemand God expliciet vraagt om níet te veel te krijgen. Dat is verrassend, want de rest van Spreuken lijkt welvaart vaak te koppelen aan wijsheid en godsvrucht. Agur weet iets wat de goedgelovige lezer soms vergeet: rijkdom is een geestelijk gevaar. En armoede evenzeer. Hij bidt om het middenpad, niet uit gebrek aan ambitie, maar uit zelfkennis. Hij kent zijn eigen hart goed genoeg om te weten dat overvloed hem onafhankelijk maakt van God, en dat gebrek hem tot een dief maakt. Het is een gebed om beschermd te worden tegen zichzelf.

De Rode Draad

De echo van dit gebed klinkt door tot in het Onze Vader: "Geef ons heden ons dagelijks brood." Jezus laat zijn leerlingen bidden om precies datgene wat Agur vroeg, het brood van vandaag, niet het brood van morgen of van de volgende tien jaar. Datzelfde patroon zag Israël in de woestijn: het manna kon niet worden opgespaard, wie het probeerde vond de volgende dag maden. God traint zijn volk telkens opnieuw in dagelijkse afhankelijkheid, in een leven dat niet drijft op reserves maar op relatie. In Christus wordt dit gebed vervuld door de Gever zelf die brood werd, gebroken en uitgedeeld, dagelijks beschikbaar.

De Spiegel

Wanneer heb jij voor het laatst gebeden om minder? De meesten van ons bidden om voorziening, om zegen, om ruimte, om net iets meer marge. Bidden om begrensd te worden, dat is een ander soort gebed. Denk aan dat moment waarop je salaris net omhoog ging en je merkte dat je gebedsleven onmerkbaar dunner werd. Of aan de weken waarin de rekeningen niet uitkwamen en je jezelf betrapte op kleine oneerlijkheden, een niet-gedeclareerde inkomstenpost, een leugen tegen de deurwaarder. Agur heeft ons doorzien. Hij weet dat wij ons hart niet in de hand hebben zodra de omstandigheden extreem worden. Zijn gebed is een oefening in nuchterheid over wie je werkelijk bent.

De Hoofdpersoon

Agur is een raadselachtige figuur. We weten nauwelijks iets van hem, alleen dat hij zich in het openingsvers van dit hoofdstuk vermoeid en klein neerzet: "Voorwaar, ik ben onvernuftiger dan iemand anders." Dit is geen zelfverzekerde wijsheidsleraar zoals Salomo lijkt te zijn in de eerste hoofdstukken. Dit is een man die de grens van zijn eigen begrip heeft geraakt en daardoor juist scherper ziet dan velen. Zijn gebed komt niet voort uit ascetisme of vroom vertoon, maar uit een pijnlijk realisme over de menselijke natuur, zijn eigen inbegrepen. Hij vraagt niet om heiligheid als abstracte deugd, hij vraagt om omstandigheden waarin heiligheid haalbaar blijft. Dat is de wijsheid van iemand die zichzelf niet overschat.

De Intertekst

De tweede helft van vers 9 maakt duidelijk waar Agurs vrees vandaan komt: "opdat ik, verzadigd zijnde, U dan niet verloochen en zeg: Wie is de HEERE? of dat ik, verarmd zijnde, dan niet steel." Mozes waarschuwde Israël al voor de kans op de eerste val, in Deuteronomium 8: als jullie het land binnentrekken en huizen bouwen en jullie vee zich vermeerdert, "neem u dan in acht dat u de HEERE, uw God, niet vergeet." Welvaart als geestelijk narcosemiddel is een oud thema. En Paulus, in Filippenzen 4, beweert het geheim geleerd te hebben van zowel overvloed als gebrek, wat suggereert dat Agurs middenpad niet altijd voor iedereen weggelegd is. Soms moet je leren leven met de extremen die je niet gevraagd hebt.

De Vraag

Mag je dit eigenlijk wel bidden in een wereld waarin miljoenen niets hebben? Is Agurs gebed niet het luxeprobleem van iemand die al genoeg heeft, en die zich comfortabel installeert in de gulden middenweg? Er zit iets ongemakkelijks in dit gebed als je het uitspreekt vanuit een Nederlands rijtjeshuis met een volle koelkast. Toch denk ik dat de vraag zichzelf ontmaskert. Agur bidt niet om een gemiddeld inkomen, hij bidt om vrijgemaakt te worden van zowel de illusie van zelfgenoegzaamheid als de wanhoop van tekort. Dat gebed kun je bidden in elke economische positie. Maar het wordt pas eerlijk als je bereid bent de consequenties te dragen, ook wanneer God je op je woord neemt.

Reflectie

Waar in jouw leven vraag je God om meer, terwijl Hij misschien wil dat je vraagt om genoeg?

Welke concrete leugen of valsheid probeer je in stand te houden, en wat zou het je kosten om die vandaag los te laten?