Spreuken 10

De Uitleg

Spreuken 10 is een hoofdstuk vol losse spreuken van Salomo. Het is geen verhaal met een begin en een eind, maar een rij korte uitspraken die steeds twee dingen tegenover elkaar zetten. Telkens hoor je: zo doet een wijs mens het, en zo doet een dwaas het. Of: dit gebeurt er met een rechtvaardige, en dat met een goddeloze.

Lees maar mee. "Een wijze zoon verblijdt zijn vader, maar een dwaze zoon is een verdriet voor zijn moeder" (vers 1). "Wie met een vlijtige hand werkt, wordt rijk" (vers 4). "Op het hoofd van de rechtvaardige rust zegen" (vers 6). "Wie met de tong roddelt, is een dwaas" (vers 18). "De vreze des Heeren verlengt de dagen" (vers 27).

Het lijkt of Salomo om zich heen kijkt en opschrijft wat hij ziet. Mensen die hard werken, en mensen die lui zijn. Mensen die hun mond houden op het juiste moment, en mensen die alles eruit flappen. Mensen die God serieus nemen, en mensen die doen alsof Hij niet bestaat. En steeds zegt hij: kijk eens wat het verschil maakt.

Een paar spreuken vallen op. Vers 12: "Haat wekt twisten op, maar liefde bedekt alle overtredingen." Vers 19: "In de veelheid van woorden ontbreekt de overtreding niet, maar wie zijn lippen inhoudt, is verstandig." En vers 22: "De zegen van de HEERE, die maakt rijk."

Wat betekent dit?

Spreuken is geen wetboek. Het is meer als een wijze opa die naast je komt zitten en zegt: jongen, of meisje, let eens op hoe het leven werkt. Salomo wil je ogen openen. Hij wil dat je gaat zien dat keuzes gevolgen hebben. Wat je met je woorden doet, met je tijd, met je geld, met je vrienden, dat vormt wie je wordt.

Maar let op: dit zijn geen wiskundige regels. Spreuken zegt niet dat elke vlijtige mens altijd rijk wordt en elke luie mens altijd arm. We weten allemaal dat het soms anders loopt. Het zijn algemene wijsheden, lijnen die in het algemeen kloppen. Salomo schetst hoe God de wereld bedoeld heeft, en hoe het meestal uitpakt als je met of tegen die bedoeling in leeft.

Het belangrijkste woord van dit hoofdstuk is misschien wel "de vreze des HEEREN" (vers 27). Dat klinkt eng, maar het betekent niet bang zijn voor God. Het betekent: God serieus nemen, ontzag voor Hem hebben, weten dat Hij er is en luisteren naar wat Hij zegt. Daar begint wijsheid.

De Rode Draad

Spreuken laat zien hoe een wijs leven eruitziet. Maar als je eerlijk bent, voel je ook iets knagen. Wie houdt al deze spreuken vol? Wie roddelt nooit, werkt altijd vlijtig, bedekt alle overtredingen met liefde, heeft altijd ontzag voor God? Niemand. Ook ik niet, en jij ook niet.

Er is er Eén die het wel deed. Jezus. Hij sprak nooit een verkeerd woord. Hij bedekte de zonden van anderen, letterlijk, met zijn eigen leven aan het kruis. In Hem zie je hoe een echt wijs mens leeft. En het mooie is: Hij komt niet naar ons om ons af te keuren omdat wij het niet halen. Hij komt om ons mee te nemen in zijn manier van leven. Door zijn Geest leert Hij ons stukje bij beetje wijs te worden.

Voor Jou

Pak er eens een vers uit dat jou raakt. Vers 19 bijvoorbeeld, over te veel praten. Of vers 12, over liefde die bedekt. Denk er deze week over na. Niet om perfect te worden, maar om te oefenen.

Wijs worden is niet iets van een dag. Het is als leren voetballen of pianospelen. Je oefent, je valt, je staat op. En je vraagt God of Hij je helpt. Hij wordt nooit moe van die vraag.

Praat mee

Welke spreuk uit dit hoofdstuk vind jij het moeilijkst om te doen, en waarom?

Salomo zegt dat liefde overtredingen bedekt. Wat denk jij dat hij daarmee bedoelt?

Samen Bidden

Heer, U bent wijs en U weet hoe het leven werkt. Wij weten dat soms niet. Leer ons luisteren naar U. Leer ons goed omgaan met onze woorden, met onze tijd, met de mensen om ons heen. En dank U dat Jezus alles deed wat wij niet kunnen. Amen.