1 Johannes 5:12

De Tekst

Johannes zet twee groepen mensen tegenover elkaar in één adem. Wie de Zoon heeft, heeft het leven; wie de Zoon van God niet heeft, heeft het leven niet. Geen tussenweg, geen schemergebied, geen genuanceerd derde vak. Het is een van die zinnen die je bij eerste lezing bijna oversla, omdat hij zo kort is, en die je bij tweede lezing tegen de muur zet.

De Kern

Johannes koppelt leven niet aan wat je doet, gelooft over jezelf, voelt of presteert, maar aan een Persoon. Het bezittelijke werkwoord "hebben" is opvallend. Je hebt de Zoon, of je hebt Hem niet. Alsof leven iets is dat alleen bestaat in verbinding met Christus, zoals warmte alleen bestaat waar een vuur brandt. Haal het vuur weg en de warmte verdwijnt, niet omdat de warmte gestraft wordt, maar omdat er geen bron meer is. Leven, in Johannes' woordenschat, is niet biologisch bestaan maar deelhebben aan God zelf. En die deelname loopt via één deur.

De Rode Draad

Van Genesis af loopt er een lijn van leven dat afhangt van verbondenheid met God. De boom des levens in Eden, waar de mens van weggehouden wordt zodra hij zich losmaakt van zijn Maker. De adem die God in Adam blaast en die Hij ook weer kan terugtrekken. De koperen slang in de woestijn waarnaar Israël moet opzien om te blijven leven. Steeds is leven iets ontvankelijks, iets dat van buiten komt. Johannes brengt die hele lijn samen in één naam: de Zoon. Wat de boom in Eden was, wat de slang in de woestijn was, wat de tempel in Jeruzalem was, dat is Hij nu, definitief en persoonlijk.

De Spiegel

Deze tekst laat je niet met rust. Want als leven vastzit aan een Persoon, dan zegt Hem hebben iets anders dan Hem bewonderen, over Hem praten, netjes leven volgens Zijn regels, of opgegroeid zijn in Zijn kerk. Je kunt jarenlang meedraaien en toch de vraag ontwijken. Heb ik Hem? Niet: ken ik de leer, sta ik ingeschreven, doe ik mijn best. Maar: leeft er iets tussen Hem en mij, of praat ik eigenlijk in mezelf als ik bid? Deze tekst legt je verlangen naar zekerheid bloot, en tegelijk je neiging om zekerheid te zoeken in alles behalve Hem: in je gevoel, je goede werken, je theologische correctheid, je kerkelijke lidmaatschap. Johannes trekt al die zekerheden weg en laat één vraag over.

Context

Johannes schrijft aan gemeenten in Klein-Azië, ergens tegen het eind van de eerste eeuw. Er is scheuring geweest. Mensen zijn weggegaan die zeiden dat ze bijzondere kennis hadden, geestelijke inzichten die verder gingen dan het gewone geloof in Jezus als de vleesgeworden Christus. Ze speelden Geest tegen Zoon uit, spiritualiteit tegen belichaming. Achtergeblevenen twijfelden. Waren zij de gewone gelovigen wel echt kinderen van God? Of hadden die anderen, de vertrekkers met hun hogere kennis, het leven werkelijk gevonden? Op die verwarring valt deze zin als een hamerslag. Niet wie geheime kennis heeft, heeft het leven. Wie de Zoon heeft, heeft het leven. Punt.

De Hoofdpersoon

De centrale figuur hier is Christus zelf, maar dan opvallend passief geformuleerd: Hij wordt gehad, of niet gehad. Dat is bijna aanstootgevend, alsof de Zoon van God een bezit wordt. Toch is dat precies de omkering die Johannes wil. Want in werkelijkheid heeft Hij ons eerst gehad. Zijn hele evangelie is doortrokken van die beweging: Ik heb u liefgehad, Ik heb u uitgekozen, niemand zal ze uit mijn hand rukken. Het "hebben" van de gelovige is een echo, een antwoord op een grip die eerst van Hem uitging. Christus is hier niet de veeleisende examinator maar de bron die zich laat vinden, laat vasthouden, laat toe-eigenen. Hij maakt zichzelf beschikbaar op een manier die bijna kwetsbaar is.

De Intertekst

Johannes' eigen evangelie klinkt hier mee, waar Jezus zegt: "Ik ben de Weg, de Waarheid en het Leven; niemand komt tot de Vader dan door Mij." Dezelfde exclusiviteit, dezelfde troost. En Paulus zegt het anders maar even scherp in Kolossenzen: "Christus is uw leven." Niet: Christus geeft leven, alsof Hij een uitdeler is die daarna weer weggaat, maar Hij is het leven zelf. Wie Hem heeft, heeft dus niet iets van Hem gekregen dat vervolgens onafhankelijk voortbestaat. Je bezit geen tegoed. Je bent verbonden met een Persoon, en zolang die verbinding er is, is er leven. Dat maakt geloof minder een prestatie en meer een blijven.

Reflectie

Waar zoek ik mijn zekerheid dat ik "leven" heb: in wat ik voel, doe, weet, of in Wie ik heb?

Als ik eerlijk ben, wat zou er veranderen als ik vandaag begon te leven vanuit "Hem hebben" in plaats van vanuit "Hem dienen"?