1 Johannes 5:13

De Tekst

Johannes rondt zijn brief af met een verklaring van zijn schrijfmotief: hij heeft dit alles opgeschreven aan hen die geloven in de Naam van de Zoon van God, opdat zij weten dat zij eeuwig leven hebben, en opdat zij blijven geloven in die Naam. Weten en geloven staan hier naast elkaar, alsof ze elkaar dragen. Het is een slotzin die tegelijk een sleutel is; de hele brief valt hierachter op zijn plaats.

De Kern

Johannes wil dat zijn lezers zeker zijn. Niet vaag hopen, niet krampachtig proberen, maar wéten. Het Griekse woord dat hij gebruikt duidt op een vaststaand, doorleefd weten, niet op een intellectueel vermoeden. En let op de volgorde: dit weten volgt op geloof, het gaat er niet aan vooraf. Wie gelooft in de Naam van de Zoon, mag weten dat eeuwig leven al bezit is, geen belofte voor later alleen. Dat is theologisch scherp: heilszekerheid is geen luxe voor bijzonder vrome christenen, maar de normale toestand van wie in Christus is. Johannes vindt onzekerheid geen deugd.

De Rode Draad

Deze zin echoot bewust het slot van het Johannesevangelie: "Deze zijn beschreven, opdat u gelooft dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, en opdat u, door te geloven, het leven zult hebben in Zijn Naam" (Johannes 20:31). De parallel is zo strak dat je vermoedt dat Johannes bewust een tweeluik maakt. Het evangelie brengt tot geloof, de brief bevestigt in geloof. En achter beide staat een oudere lijn: Deuteronomium 30, waar Mozes leven en dood voorhoudt aan Israël en zegt: "kies dan het leven". Het leven is altijd al verbonden aan een Naam, aan verbondstrouw. Johannes trekt die lijn door naar de Naam waarin het leven definitief is aangebroken.

De Spiegel

Er zit iets ongemakkelijks in dit vers voor wie zichzelf serieus neemt. Veel gelovigen leven in een permanente audit: heb ik wel genoeg geloof, is mijn bekering wel echt, hield ik vol tijdens die moeilijke periode. Johannes doorbreekt die zelfcontrole. Hij schrijft niet: opdat u eens hoopt dat u misschien eeuwig leven heeft. Hij schrijft: opdat u weet. Als jij vanmorgen op de rand van je bed zat en dacht "ik weet het gewoon niet meer met God", dan is deze zin niet bedoeld om je op te jagen maar om je te grondvesten. De vraag is niet hoe stevig jouw geloof is, maar in welke Naam het rust. Dat verschuift het gewicht.

Context

Johannes schrijft aan gemeenten die zijn opgeschud door mensen die de gemeente hebben verlaten (zie 2:19) en die een ander soort christendom verkondigden, waarin Jezus als vlees geworden Christus werd ontkend. Die scheuring heeft de achterblijvers verward: waren die vertrekkers misschien de echte christenen? Hebben wij het bij het verkeerde eind? De brief is één lange bevestiging van wat vanaf het begin verkondigd is, met steeds terugkerende toetsstenen: geloof in Jezus als de gekomen Christus, liefde voor de broeders, gehoorzaamheid aan de geboden. Vers 13 is de conclusie van dat pastorale werk. Aan mensen die zijn gaan twijfelen aan zichzelf schrijft Johannes: u die gelooft in de Naam, u hoort erbij, en u mag dat weten.

De Vraag

Maar hoe zit het dan met wie het niet weet? Wat als die zekerheid ontbreekt? Johannes lijkt geen ruimte te laten voor de aarzelende gelovige, en dat kan hard aankomen. Toch is de vraag verkeerd gesteld als we haar zo lezen. Johannes fundeert het weten niet op een gevoel maar op een feit buiten ons: de Naam van de Zoon. Het weten is een vrucht, geen voorwaarde. Wie worstelt met zekerheid mag deze zin lezen als aanbod, niet als examen. En tegelijk, eerlijk gezegd, laat de tekst wel staan dat er zoiets bestaat als geloof zonder zekerheid, en dat God ons méér gunt dan permanente twijfel. Dat is geen veroordeling van de twijfelaar, wel een uitnodiging om verder te komen.

Het Detail

"In de Naam van de Zoon van God." Johannes had ook kunnen schrijven: die geloven in de Zoon van God. Waarom die Naam ertussen? In het Johannese denken is de Naam meer dan een label, het is de openbaring van wie iemand is. Geloven in de Naam betekent: instemmen met wie Hij zich heeft laten kennen. Dat is precies waar de dwaalleraars in deze brief op stuk lopen, zij accepteerden een ándere Jezus, een gnostische versie zonder vlees en bloed. Geloven in de Naam is dus niet vaag religieus zijn, maar je vasthouden aan déze Jezus zoals Hij zich heeft geopenbaard. Daarom kan zekerheid samengaan met nederigheid; het gaat niet om de kracht van mijn geloof, maar om de betrouwbaarheid van Zijn Naam.

Reflectie

Waar in mijn leven verwar ik de kracht van mijn geloof met de betrouwbaarheid van Christus, en hoe zou dit vers dat rechtzetten?

Als Johannes wil dat ik weet dat ik eeuwig leven heb, wat weerhoudt mij dan om dat werkelijk te laten landen, en durf ik dat onder woorden te brengen?