1 Samuël 2

De Tekst

Hanna, de vrouw die net haar enige zoon heeft afgestaan bij het heiligdom in Silo, begint te zingen. Geen klaaglied, maar een lofzang die de wereld op zijn kop zet: de sterken vallen, de zwakken staan op, de Heer doodt en maakt levend. Daarna volgt het contrast tussen de trouwe dienst van de jonge Samuel en de schaamteloze roofpraktijk van Eli's zonen, met als climax de aankondiging door een naamloze godsman dat het priesterhuis van Eli zal vallen.

De Kern

Ze staat daar in het voorhof, haar handen leeg. Elkana is er, Eli ook, misschien nog wat pelgrims die getuige zijn. En dan opent ze haar mond, niet met tranen maar met een lied dat groter is dan haarzelf. Wat Hanna zingt, gaat niet primair over haar zoon. Ze zingt over een God die omkeert. De boog van de helden wordt gebroken, de gestruikelden gorden zich met kracht. De verzadigden verhuren zich voor brood, de hongerigen houden op te hongeren. Dit is geen sentimentele omkering waarin de underdog wint omdat dat ontroerend is. Dit is de heilige logica van een God die niet meebeweegt met wat de wereld voor sterk of zwak houdt. Hanna heeft het aan den lijve geleerd; nu wordt haar leven een profetie.

De Rode Draad

Wie Hanna's lied hardop leest, hoort ergens de echo van een andere vrouw, eeuwen later, in een dorp in Galilea. Maria's Magnificat is niet toevallig zo dichtbij: machtigen van de troon gestoten, geringen verhoogd, hongerigen verzadigd, rijken leeg weggezonden. Lukas wist wat hij deed. Wat Hanna in Silo zingt, wordt in Nazareth hernomen, en in beide gevallen kondigt het lied een zoon aan die de gevestigde orde zal doorbreken. Bij Hanna is dat Samuel, die koningen zal zalven en Israël zal vernieuwen. Bij Maria is dat Jezus, in wie de omkering niet meer een lied is maar een lichaam wordt. De laatste regel van Hanna's lied, over de gezalfde die verhoogd wordt, wijst al vooruit, verder dan zij zelf kon zien.

De Spiegel

Hanna's lied schuurt, want wij horen liever dat God ons zegent zoals we zijn dan dat Hij omkeert wie we zijn. Als je op de bovenste helft van welke ladder dan ook staat, in je werk, in je kerk, in je familie, dan zingt Hanna niet vanzelfsprekend jouw lied. Dan is dit lied ongemakkelijk, want jij bent misschien de sterke wiens boog gebroken wordt, de verzadigde die moet leren opnieuw honger te hebben. En als je onderaan staat, uitgeput, kinderloos in welke zin dan ook, dan is de vraag of je durft te geloven dat God werkelijk omkeert, of dat je je hebt neergelegd bij de gedachte dat het nu eenmaal zo is. Hanna's lied dwingt tot een positiebepaling die de meesten van ons liever ontwijken.

Context

Silo, ergens rond 1100 voor Christus. Het heiligdom is geen tempel maar een tabernakel, een tent met een voorhof, bediend door een priesterlijk geslacht dat inmiddels verrot is vanbinnen. Eli is oud en week; zijn zonen Hofni en Pinehas gebruiken hun ambt om vlees en vrouwen te grijpen. Israël heeft nog geen koning. De richterentijd loopt op zijn eind, ieder deed wat goed was in eigen ogen. In deze setting brengt een boerin uit het bergland van Efraïm haar peuter naar het heiligdom en zingt daar een lied dat het einde aankondigt van precies de macht die haar zoon ooit zal zalven. De lezer moet weten: dit hoofdstuk staat op een scharnier. Van chaos naar koningschap, van corrupt priesterhuis naar profetisch woord.

De Intertekst

Naast Maria's lied is er nog een verbinding die de moeite waard is. Als Hanna zingt "de Heer doodt en maakt levend, Hij doet in het graf neerdalen en er weer uit opkomen", raakt ze aan iets wat pas in het Nieuwe Testament ten volle oplicht. Paulus schrijft dat God de doden levend maakt en de dingen die niet zijn roept alsof ze zijn (Romeinen 4). Hanna's God is niet de verzorger van bestaande verhoudingen, maar de Schepper die uit niets iets maakt. Voor een vrouw die jarenlang een gesloten schoot droeg, is dat geen abstracte belijdenis. Zij weet wat het is als God iets tot bestaan roept dat er niet was.

De Hoofdpersoon

Hanna is niet de vrouw die je verwacht na hoofdstuk 1. Daar zagen we haar huilen tot ze niet meer kon, zwijgend biddend, door Eli aangezien voor dronken. Nu staat ze rechtop en zingt theologie. Er is iets gebeurd tussen haar tranen en haar lied, en dat iets is niet alleen Samuel. Ze heeft God leren kennen als degene die omkeert, en ze weigert die kennis voor zichzelf te houden. Ze geeft haar zoon af en zingt tegelijk over Gods gezalfde. Ze verliest en getuigt tegelijkertijd. Dat is de merkwaardige moed van Hanna: dat ze in het moment van loslaten niet inzakt, maar profeteert. Haar leegte is niet het einde van het verhaal maar de opmaat.

Reflectie

Waar in jouw leven zit je aan de kant van de verzadigden, en durf je te vragen wat het betekent als God omkeert?

Wat zou het voor jou betekenen om, net als Hanna, te zingen op het moment dat je iets moet afstaan?