1 Samuël 1

De Tekst

Elkana heeft twee vrouwen, en één van hen, Hanna, is kinderloos. Jaar na jaar trekt het gezin op naar Silo om te offeren, en jaar na jaar wordt Hanna door Peninna getergd om haar onvruchtbaarheid. Bij het heiligdom stort ze haar ziel uit voor de HEER, belooft een zoon aan Hem te geven als Hij haar gedenkt, wordt door de priester Eli eerst voor dronken aangezien en daarna gezegend. Samuel wordt geboren, en zodra hij gespeend is, brengt Hanna hem terug naar Silo.

De Kern

Dit hoofdstuk opent het boek niet met een koning, een veldslag of een profetisch visioen, maar met een huilende vrouw bij een tafel. Dat is geen toeval. God begint de grote ommekeer van Israël, de overgang naar het koningschap en uiteindelijk naar David, in de schoot van iemand die niets te bieden heeft dan haar tranen. De HEER der heerscharen, zoals Hanna Hem hier voor het eerst in de Bijbel noemt (vers 11), buigt zich naar wat leeg is. Niet vruchtbaarheid maar gedenken is het sleutelwoord: "Wanneer U aan Uw dienares zult denken." God herinnert zich mensen die door anderen vergeten worden, en uit dat herinneren komt geschiedenis voort.

De Rode Draad

Hanna staat in een rij. Sara, Rebekka, Rachel, de moeder van Simson, allemaal onvruchtbare vrouwen wier kinderen sleutelfiguren worden in Gods plan. Het is alsof God telkens opnieuw wil laten zien dat redding niet voortkomt uit menselijke kracht of vanzelfsprekendheid, maar uit Zijn ingrijpen in wat onmogelijk is. Die lijn loopt door tot Elisabet, en uiteindelijk tot Maria, bij wie zelfs het laatste restje natuurlijke mogelijkheid wegvalt. Hanna's lofzang in hoofdstuk 2 wordt door Maria bijna woordelijk hernomen. Samuel zalft David, David wijst vooruit naar de Zoon van David. Zo begint deze geschiedenis van het Koninkrijk dus eigenlijk hier, aan de deurpost van het heiligdom, bij een vrouw die geen geluid uit haar mond krijgt.

De Spiegel

Er is iets ongemakkelijks aan Hanna's verhaal voor wie het te snel wil toepassen. Niet elk gebed om een kind wordt verhoord. Niet elke pijn wordt opgelost. Maar wat de tekst wel laat zien is dit: Hanna bidt zonder zich op te houden met hoe het eruitziet. Eli denkt dat ze dronken is. Ze zegt niet eerst een net gebed in haar hoofd; ze laat haar lippen bewegen zonder geluid, en huilt erbij. Wanneer hebt u voor het laatst zo gebeden, zonder regie, zonder formulering, zonder iemand achter u die zou kunnen meekijken? De meeste van onze gebeden zijn netjes. Hanna's gebed is dat niet. En juist daar buigt God zich overheen.

De Vraag

Waarom moest Hanna eerst jaren door Peninna getergd worden? Waarom liet God het zo ver komen dat ze niet meer kon eten? De tekst geeft geen antwoord. Er staat zelfs koeltjes: "De HEERE had haar baarmoeder gesloten" (vers 5). Niet Peninna, niet de natuur, maar de HEER zelf. Dat is hard om te lezen. We willen graag dat God alleen geeft, niet onthoudt. Maar de tekst weigert dat troostend in te kleuren. Het enige wat we krijgen is dat Hij later gedenkt. Misschien is dat alles wat we hier kunnen vasthouden: dat Gods stilte niet hetzelfde is als Zijn afwezigheid, en dat Zijn timing een andere logica volgt dan de onze, ook al snijdt dat.

De Intertekst

Hanna's lied in hoofdstuk 2 ("De boog van de helden is gebroken, maar de struikelenden zijn met kracht omgord") echoot in het Magnificat van Maria in Lukas 1: "Hij heeft machtigen van de troon gestoten en nederigen heeft Hij verhoogd." Twee vrouwen, eeuwen uit elkaar, zingen hetzelfde lied over een God die de orde omkeert. En er is Psalm 113, die expliciet zegt dat de HEER "de onvruchtbare doet wonen in een gezin, als een blijde moeder van kinderen." Deze drie teksten samen vormen een soort drieluik: God ziet wie onder aan de tafel zit, en in dat zien zit Zijn karakter.

Het Profiel

De eerste hoorders van 1 Samuel kenden de chaos van de Richteren. Het boek dat hieraan voorafgaat eindigt met de zin dat ieder deed wat goed was in zijn ogen. Israël was moe, verdeeld, geestelijk uitgeput. Silo was het centrale heiligdom, maar de priesters daar, de zonen van Eli, waren corrupt, zoals hoofdstuk 2 onthult. De hoorders wisten dat. En dan begint dit boek niet met een hervorming van bovenaf, maar met een vrouw die ondanks de geestelijke verrotting van het heiligdom toch komt bidden. Dat moet hen geraakt hebben: God werkt zelfs door instituten heen die nauwelijks meer functioneren. Hij heeft een trouwere bidder nodig dan een betere priester.

Reflectie

Waar in uw leven wacht u op een 'gedenken' van God dat maar niet komt, en wat doet die wachttijd met uw gebed?

Hanna bad zo dat ze voor dronken werd aangezien. Wat zou er gebeuren als uw gebeden minder netjes en meer eerlijk zouden worden?