1 Samuël 9

De Tekst

Een man uit Benjamin, Kis, mist zijn ezelinnen. Hij stuurt zijn zoon Saul eropuit, een jonge man die met kop en schouders boven anderen uitsteekt. Na dagen vruchteloos zoeken willen ze terugkeren, maar de knecht weet van een ziener in de buurt. Diezelfde dag heeft de HEER tegen Samuel gezegd: morgen stuur Ik je een man uit Benjamin, zalf hem tot vorst. Bij de stadspoort lopen Saul en Samuel elkaar tegen het lijf.

De Kern

Israël heeft om een koning gevraagd zoals de volken er een hebben, en God geeft toe. Maar de manier waarop Hij die koning aanwijst is veelzeggend: niet op een troon, niet op het slagveld, maar achter een paar verdwaalde ezels aan. De man die straks Israël moet leiden, kan zijn eigen vaders vee niet eens terugvinden. Hier zit een stille polemiek tegen het idee van koningschap als menselijke prestatie. De HEER blijft de regisseur, ook nu Hij de regie schijnbaar uit handen geeft. Het koningschap dat Israël krijgt is niet wat ze dachten te krijgen, en de manier waarop Saul ten tonele verschijnt is al een eerste hint dat dit project breekbaar zal blijken.

De Rode Draad

Het patroon van iemand die gevonden wordt terwijl hij iets anders zoekt, is door de hele Schrift heen herkenbaar. Mozes hoedde schapen toen de braamstruik begon te branden, David weidde vee toen Samuel hem zalfde. Hier is het Saul, op zoek naar ezelinnen, die zonder het te beseffen naar zijn zalving wandelt. Het wijst vooruit naar een dieper patroon: God roept mensen midden in het gewone werk, niet in religieuze hoogtepunten. En het wijst vooruit naar een andere Koning die ook gezocht zou worden, maar dan door wijzen met geschenken, en die geboren werd waar dieren stonden. Het contrast is scherp: Saul, lang en knap, voldoet aan elk menselijk verwachtingspatroon van een koning. De Koning die komt zal juist gestalte noch luister hebben.

De Spiegel

Je bent op zoek naar iets praktisch, je probeert een probleem op te lossen, en intussen gebeurt er iets veel groters waar je niets van weet. Dat is de positie van Saul in dit hoofdstuk, en eerlijk gezegd is het vaak ook jouw positie. Je bent bezig met de hypotheek, met de zorg om je vader, met een conflict op het werk, met de teleurstelling over je kinderen. Je denkt dat je zoektocht gaat over die ene concrete zorg. Maar God werkt vaak dwars door zulke schijnbaar profane bezigheden heen aan iets wat je pas later begrijpt. De verleiding is om alleen God te vermoeden in de zaken die je religieus noemt. Dit hoofdstuk weerspreekt dat: verloren ezelinnen zijn in Gods hand een aanloop tot zalving.

Het Detail

Let op de knecht. Saul wil opgeven en terugkeren, anders gaat zijn vader zich nog zorgen maken. Het is de naamloze knecht die zegt: er is hier een godsman, laten we naar hem gaan. Hij heeft zelfs een kwart sikkel zilver bij zich om mee te brengen. De toekomstige koning van Israël wordt geleid door zijn knecht, betaald uit diens beurs. Wie hier dienaar is en wie meester, ligt sociaal vast maar functioneel op zijn kop. Dit kleine detail zet een toon voor heel Sauls verhaal. Hij zal vaker afhankelijk blijken van wie hem omringt, en hij zal die afhankelijkheid moeilijk verdragen. Het zaadje van zijn latere onzekerheid en jaloezie ligt al in dit zinnetje verstopt.

De Hoofdpersoon

Saul is geen schurk in dit hoofdstuk, eerder een jongen die zich verloren voelt. Hij is groot van gestalte, knap om te zien, maar innerlijk aarzelend, gehoorzaam aan zijn vader, gevoelig voor wat anderen denken. Als Samuel hem aanspreekt en suggereert dat heel Israëls verlangen op hem gericht is, antwoordt hij met wat de juiste bescheidenheid lijkt: ik ben uit Benjamin, de kleinste stam, mijn familie de geringste. Maar bij Saul wordt bescheidenheid later iets giftigs: het wordt onzekerheid die niet kan verdragen dat een ander geprezen wordt. De tragiek van Saul is dat hij nooit echt gelooft wat God over hem zegt. En wie zijn roeping niet kan ontvangen, gaat hem op den duur verdedigen tegen iedereen die de waarheid lijkt te bedreigen.

De Vraag

Waarom geeft God een koning van wie Hij weet dat het zal misgaan? Samuel heeft in hoofdstuk 8 namens God gewaarschuwd voor wat koningen doen: zonen inlijven, dochters opeisen, belasting heffen. Toch wijst God deze Saul aan, zorgvuldig, persoonlijk, op het juiste moment. Het is alsof God het volk hun keuze laat voelen, met alle gevolgen, en tegelijk binnen die keuze trouw blijft. Hij dwingt niet, maar Hij laat ook niet los. Dat schuurt: God werkt mee aan iets wat Hij niet wil. Wie hier een sluitend antwoord wil, moet zelf invullen wat de tekst openlaat. Het mysterie is dat Gods soevereiniteit en menselijke beslissingen elkaar niet uitsluiten maar ineen vlechten, op een manier die wij niet kunnen ontwarren.

Reflectie

Welke verloren ezelinnen achtervolg jij op dit moment, en zou het kunnen dat God daar dwars doorheen aan iets anders werkt?

Waar lijkt jouw bescheidenheid op die van Saul: oprecht aan de buitenkant, maar van binnen een vorm van zelfbescherming die de roeping niet durft te ontvangen?