2 Kronieken 35:25

De Tekst

Jeremia zingt een klaaglied over de gesneuvelde koning Josia. De zangers en zangeressen nemen dat lied over en blijven het zingen tot in de dagen van de kroniekschrijver. Het werd een vaste gewoonte in Israël, opgenomen in de verzameling klaagliederen.

De Kern

Wat hier gebeurt is opmerkelijk: een profeet dicht een rouwlied voor een koning, en een heel volk maakt dat lied tot een blijvend ritueel. Rouw wordt hier geen private aangelegenheid; het wordt liturgie. God laat toe, en de tekst suggereert zelfs: God waardeert, dat verdriet gestalte krijgt in woorden die generaties lang meegaan. Josia was de laatste goede koning voor de ballingschap. Zijn dood was niet zomaar een verlies van een geliefd persoon, maar het wegvallen van de laatste hoop op geestelijk herstel. Het klaaglied erkent dat. Het weigert vlot verder te gaan.

De Rode Draad

Josia's dood staat als een schaduw over Juda; na hem gaat het snel bergafwaarts naar Babel. Dat Jeremia hier klaagt, is niet toevallig, hij is de profeet die het hele instorten van Jeruzalem zal meemaken en het boek Klaagliederen zal schrijven. In dat licht wordt dit vers een voorafschaduwing. Het klaaglied over Josia zwelt aan tot het klaaglied over de stad. En verder nog: eeuwen later staat er weer een profeet te huilen over Jeruzalem, ditmaal Jezus zelf, op de olijfberg (Lucas 19). De rode draad is dat God ruimte maakt voor gedeeld verdriet over wat verloren gaat, en dat Hij uiteindelijk zelf de klager wordt in de persoon van zijn Zoon.

De Spiegel

Wij zijn getraind om verdriet snel af te ronden. Na een begrafenis is er koffie, na een week ga je weer werken, na een maand vraagt niemand meer hoe het is. En als het rouw over iets anders betreft, een verloren huwelijk, een kerk die afbrokkelt, een land dat je niet meer herkent, dan is er helemaal geen taal. Deze tekst zegt: zing het. Schrijf het op. Herhaal het. Laat het een plek krijgen in het gemeenschappelijk geheugen. Wat je niet benoemt, verdwijnt niet, het gaat ondergronds en komt op onverwachte momenten omhoog als cynisme of uitputting. Israël wist dat. Wij zijn het verleerd.

De Vraag

Waarom moest Josia sterven? Hij was jong, hij was trouw, hij had het volk teruggebracht bij de Torah. En toch trok hij ten strijde tegen farao Necho en werd hij neergeschoten bij Megiddo. De kroniekschrijver suggereert een paar verzen eerder dat Josia niet luisterde naar Gods stem door Necho heen. Maar dat maakt het niet lichter. De beste koning sinds David sterft door een fout van beoordeling, en het volk moet daarna decennia zonder hem verder. De tekst biedt geen sluitende theodicee. Wat hij wel doet, is het verdriet erkennen en niet wegverklaren. Soms is dat het enige eerlijke antwoord: een lied, geen verklaring.

Het Detail

Let op de woorden "tot een gewoonte" of "tot een inzetting". Het Hebreeuws suggereert iets dat vastgelegd wordt, ingebed in de gewoonten van het volk. Verdriet wordt hier geïnstitutionaliseerd. Dat klinkt kil, maar het is juist genadig. Een instelling betekent dat je niet elk jaar opnieuw hoeft te bedenken hoe je herdenkt. De vorm is er al. Je kunt erin stappen, ook als je zelf leeg bent. Zo werkt liturgie: ze draagt je wanneer je zelf niet meer kunt dragen. Ons protestants wantrouwen tegen vaste vormen laat ons hier iets missen. De psalmen zijn niet toevallig ook een liedboek voor verdriet, ze staan klaar voor wie zelf geen woorden meer heeft.

De Intertekst

Twee lijnen komen samen. Ten eerste het boek Klaagliederen, traditioneel aan Jeremia toegeschreven, dat het verdriet over Jeruzalem tot poëzie maakt. "Ga dit niet voorbij, u allen die deze weg gaat" (Klaagliederen 1:12) is de stem van een stad die vraagt gezien te worden in haar pijn. Ten tweede Zacharia 12:11, waar de profeet spreekt over een rouw "als de rouwklacht over Hadad-Rimmon in het dal van Megiddo", vrijwel zeker een verwijzing naar deze klacht over Josia. Zacharia gebruikt dat beeld om de rouw te beschrijven van Israël dat opziet naar "Hem Die zij doorstoken hebben". Het klaaglied over Josia wordt uiteindelijk het klaaglied over de gekruisigde Messias. De cirkel sluit zich.

Reflectie

Welke verlies in mijn leven, mijn familie of mijn geloofsgemeenschap heb ik nog geen woorden of vorm gegeven, en wat zou het betekenen om daar wel een "lied" voor te maken?

Waar in mijn omgang met God ontwijk ik de klacht en spring ik te snel naar oplossing of aanvaarding, en wat zou echt klagen voor Zijn aangezicht van mij vragen?