2 Kronieken 35

De Tekst

Josia viert Pesach zoals er sinds Samuël niet meer gevierd is. Hij organiseert alles minutieus, verdeelt de priesters, laat de Levieten hun taken hervatten, geeft duizenden lammeren uit eigen bezit. Het is een hoogtepunt van religieus leven in Juda. En dan, midden in dat licht, trekt Josia ten strijde tegen farao Necho, ondanks een waarschuwing die van God zou komen. Hij vermomt zich, wordt geraakt door boogschutters, sterft, en heel Juda rouwt. Jeremia zingt klaagliederen over hem.

De Kern

Dit hoofdstuk zet twee dingen naast elkaar die we liever niet naast elkaar zien: diepe trouw en fatale eigenzinnigheid, in één en dezelfde persoon, binnen één enkel hoofdstuk. Josia doet alles goed bij het Pesach, tot in de kleinste liturgische details. En daarna doet hij iets wat hem het leven kost, omdat hij niet luistert naar woorden "uit de mond van God" (vers 22). De tekst weigert Josia's dood weg te poetsen als tragisch ongeluk of als heldendood. De kroniekschrijver zegt onomwonden: hij luisterde niet. Wie trouw was, kan alsnog struikelen. Geloof is geen verzameling verdiensten die je immuun maakt voor de volgende beslissing.

De Rode Draad

Josia's Pesach grijpt terug op Exodus en wijst tegelijk vooruit. Hij herstelt wat vergeten was, plaatst de ark terug, laat het bloed sprenkelen, laat de Levieten zingen zoals David bepaalde. Alles ademt: er komt een groter Pesach. Want dit feest, hoe indrukwekkend ook, moet elk jaar opnieuw. En de koning die het organiseert, sterft. De ware koning die zichzelf als Paaslam geeft, sterft ook, maar dan éénmaal en voorgoed. Josia vermomt zich en wordt gedood. Christus wordt herkend als koning, ontkleed, en gedood. De parallellen zijn niet allegorisch dichtgetimmerd, maar de rode draad loopt door: elke goede koning van Juda is een schaduw die roept om vervulling.

De Spiegel

Herken je jezelf in Josia's laatste beslissing? Iemand die jarenlang goed gekozen heeft, wiens spirituele leven op orde is, die dingen in de kerk of het gezin heeft rechtgezet, kan precies daardoor doof worden voor de ene waarschuwing die er nu toe doet. Trouw wordt trots. Ervaring wordt eigenwijsheid. Je hebt zoveel goed gedaan dat je niet meer kunt geloven dat God nu, uitgerekend nu, iets zegt wat tegen jouw plan ingaat. Dat kan gaan over een baan die je wilt aannemen, een conflict waarin je wilt vechten, een kind dat je te hard aanpakt, een investering waarvan iedereen zegt: bezint eer ge begint. De vermomming van Josia is misschien wel het schrijnendste detail. Wie zich vermomt, weet dat hij ergens niet hoort te zijn.

De Vraag

Waarom sprak God via een heidense farao? Necho zegt tegen Josia: God heeft mij bevolen haast te maken, meng je er niet in. En de kroniekschrijver bevestigt: die woorden kwamen uit de mond van God. Dat schuurt. We willen graag dat Gods stem klinkt via profeten, via de Schrift, via mensen die we vertrouwen. Niet via een buitenlandse vorst met eigen belangen. Maar het staat er. God is niet beperkt tot de kanalen die wij herkennen. Dat betekent niet dat elke stem van buiten Gods stem is; het betekent wel dat we niet mogen filteren op afzender voordat we luisteren naar wat gezegd wordt. Josia hoorde het niet omdat de bron hem niet paste. Dat kost hem alles.

De Hoofdpersoon

Josia is aangrijpend juist omdat hij zo goed is. Achtjarig kind-koning, vroeg zoekend naar God, hervormer, tempelherstel, wetsvondst, boek voorgelezen, kleren gescheurd, verbond vernieuwd, afgoden verbrand, Pesach hersteld. En dan die ene dag bij Megiddo. Waarom trok hij op? De tekst zegt het niet expliciet, maar tussen de regels lees je een koning die zichzelf inmiddels geestelijke autoriteit toedicht die zijn roeping overstijgt. Wie zoveel gerestaureerd heeft, denkt misschien dat hij ook de internationale politiek kan sturen. Zijn hart was recht, maar zijn oor was op dat moment gesloten. Het emotionele landschap is dat van een gerijpte gelovige die zijn eigen rijpheid vergeet te wantrouwen. Dat is misschien wel de gevaarlijkste positie waarin een mens kan staan.

De Intertekst

Jeremia's klaaglied over Josia (vers 25) verbindt dit hoofdstuk met het boek Klaagliederen dat straks over Jeruzalem zelf gezongen zal worden. Josia's dood is een voorbode: als deze koning valt, wat blijft er dan over? En denk aan 1 Koningen 13, waar een profeet Gods woord ontvangt maar zich laat afleiden door een andere stem en sterft op de terugweg. Ook daar: gehoorzaamheid tot bijna het einde, en dan een fatale afwijking. De Schrift waarschuwt herhaaldelijk: het is niet het begin dat telt, maar het volhouden tot het laatste toe.

Reflectie

Waar in mijn leven ben ik zo overtuigd van mijn eigen koers dat ik een waarschuwing van God zou missen omdat de bron mij niet aanstaat?

Welke vermomming draag ik op dit moment, en waarom durf ik daar niet als mijzelf te verschijnen?