Deuteronomium 12

De Tekst

Mozes staat op de drempel van het land. Hij houdt Israël voor: als jullie straks over de Jordaan zijn, moeten alle plaatsen waar de volken hun goden dienden, worden vernietigd. Altaren omver, gewijde palen verbrand, namen uitgewist. En God zal zelf één plaats kiezen waar Zijn naam zal wonen; dáár, en nergens anders, breng je je offers. Niet ieder voor zich, niet waar het toevallig uitkomt.

De Kern

Onder de woorden van Mozes ligt een strijd om exclusiviteit. Niet omdat God jaloers is in de kleine, menselijke zin, maar omdat aanbidding die zich verspreidt over duizend heilige heuveltjes uiteindelijk niets meer aanbidt dan zichzelf. De Kanaänitische godsdienst was praktisch, plaatselijk, bij de hand: een boom hier, een steen daar, een altaar in je eigen achtertuin. Precies dat kraakt Mozes af. Aanbidding die je zelf inricht op de plek die jou uitkomt, wordt aanbidding op jouw voorwaarden. Eén plaats, door God gekozen, breekt die eigenmacht open. Het gaat niet om ritueel zonder meer, maar om wie de regie voert in de ontmoeting tussen mens en God.

De Rode Draad

Die ene plaats waar Zijn naam zal wonen, blijft eeuwenlang zonder adres. Silo. Later Jeruzalem. De tempel van Salomo. Maar Johannes 4 zet er een streep door: Jezus zegt tegen de Samaritaanse vrouw dat de tijd komt dat aanbidders noch op de Gerizim, noch in Jeruzalem zullen aanbidden, maar in geest en waarheid. De ene plaats blijkt uiteindelijk een Persoon. In Christus is God zelf naar de plaats gekomen waar Zijn naam woont, in een lichaam dat afgebroken en opgericht kon worden. Deuteronomium 12 wordt daarmee niet ongeldig; het wordt vervuld. De les blijft: aanbidding zonder centrum, zonder Christus, verwildert onvermijdelijk tot iets wat we zelf hebben bedacht.

De Spiegel

Wij hebben onze eigen hoge heuvels. Een spiritualiteit die we hebben samengesteld uit boeken, podcasts, retraites en gevoelens, en die we vervolgens 'authentiek' noemen omdat ze van ons is. Precies dat maakt haar verdacht. De vraag die dit hoofdstuk aan jou stelt is oncomfortabel: aanbid je God zoals Hij zich laat aanbidden, of zoals het jou uitkomt? De zondagse dienst waarin je iets moet toelaten dat je niet zelf gekozen hebt, de preek die schuurt, de gemeenschap met mensen die je niet zou uitkiezen, dat is misschien juist de ene plaats. Persoonlijk geloof zonder onderwerping aan iets buiten jezelf, wordt langzaam een altaartje op de heuvel, met jouw naam erop.

Het Profiel

De hoorders staan in de vlakten van Moab, ergens rond 1400 of 1200 voor Christus, afhankelijk van hoe je telt. Ze hebben veertig jaar rondgetrokken en ruiken nu het land. Ze weten wat Kanaän is: vruchtbare grond, maar ook een religieuze marktplaats waar iedere heuvel zijn eigen godheid heeft en waar Baäl beloont wie hem voedt. Voor deze mensen klinkt Mozes' bevel om alles kapot te slaan schokkend concreet. Dit gaat over de gebeeldhouwde stenen die je straks tegenkomt als je een dorp inneemt, over de altaren die er staan als je aankomt. Het is geen theologische abstractie, het is een instructie voor overmorgen. En de belofte van één plaats klinkt hun juist rustgevend in de oren: niet zelf zoeken, God wijst het aan.

De Hoofdpersoon

Mozes spreekt hier als een oude man die weet dat hij niet meegaat. Zijn stem heeft de urgentie van iemand die zijn laatste woorden zorgvuldig kiest. Hij is niet mild geworden met de jaren. Hij is scherper geworden, alsof hij precies weet wat er misgaat als je aan de aanbidding tornt. Er zit iets pastoraals in zijn hardheid: hij vernietigt niet uit verachting voor de volken, maar omdat hij weet hoe snel dit volk zal buigen voor wat er om hen heen staat. Achter Mozes staat de HEER zelf, die zich openbaart als een God die kiest, die een plaats aanwijst, die zich niet laat plaatsen. Een God die uit de anonimiteit van 'de goden' tevoorschijn wil komen door een naam en een adres.

De Vraag

De hardheid schuurt. Alles vernietigen, namen uitwissen, geen enkele coëxistentie met de religie van de bewoners. Wij lezen dat in een tijd waarin we religieuze verdraagzaamheid hebben leren zien als een deugd, en terecht. Wat doen we met deze tekst? Ik denk dat we hem niet moeten temmen. De tekst gaat ervan uit dat afgoderij mensen inwendig verwoest, dat het niet neutraal is welke god je dient. Dat is een oordeel dat wij niet graag vellen. Tegelijk moeten we eerlijk zijn: het Nieuwe Testament trekt het zwaard uit deze opdracht. Wat blijft is de radicaliteit van de aanbidding zelf. Maar de vraag hoe God zelf omgaat met de volken van Kanaän, blijft schuren, en misschien moet dat ook.

Reflectie

Waar heb ik in mijn geloofsleven zelf een 'hoge plaats' ingericht waar ik God op mijn eigen voorwaarden ontmoet?

Wat betekent het voor mij dat de ene plaats waar Gods naam woont, uiteindelijk een Persoon is en geen gebouw?