Deuteronomium 7

De Tekst

Mozes geeft Israël instructies voor het moment dat ze het beloofde land binnentrekken. Zeven volken, sterker dan zijzelf, zullen voor hen worden uitgeleverd. Ze moeten die volken volledig met de ban slaan, hun altaren afbreken, geen huwelijken met hen sluiten. Want Israël is een heilig volk, door de HEERE uitgekozen, niet om eigen grootheid maar uit pure liefde en trouw aan de eed aan de vaderen. Wie Hem liefheeft mag rekenen op zegen tot in duizend generaties; wie Hem haat zal Hij vergelden. Vrees de andere volken niet, herinner je wat Hij met Egypte deed.

De Kern

Dit hoofdstuk draait om verkiezing en verbond, en het is harder dan wij prettig vinden. God kiest Israël niet omdat het talrijk of indrukwekkend is, integendeel, het is het kleinste. De grond van de uitverkiezing ligt in Hem, in zijn liefde en zijn eed. Tegelijk is die liefde geen sentiment maar een claim: heiligheid, afzondering, totale exclusiviteit. De ban over de volken is geen etnische zuivering maar een religieuze: hun goden mogen niet meereizen. God weet dat een half hart, een compromis met Baäl en Asjera, Israël verslinden zal. De radicaliteit van zijn liefde vraagt een radicale toewijding. Wie dat te streng vindt, heeft nog niet begrepen hoe diep verleiding werkt.

De Rode Draad

De ban die hier wordt geboden, de cherem, is voor ons onverteerbaar tot we beseffen waar deze rode draad heen loopt. Israël moet het kwaad uitroeien om zelf niet door het kwaad uitgeroeid te worden. Wat hier nog uitwendig en militair is, wordt bij Christus innerlijk en universeel. Hij neemt de ban op zich, wordt zelf vervloekt buiten de poort, zodat de heilige afzondering niet langer via het zwaard maar via zijn kruis tot stand komt. Paulus pakt precies dit beeld op als hij zegt dat christenen geen ongelijk juk moeten aangaan met ongelovigen (2 Korinthe 6). De roeping tot heiligheid blijft, maar de manier waarop is verschoven: niet uitroeien wat buiten is, maar doden wat binnen ons leeft aan afgoderij. En de uitverkiezing uit louter liefde, zonder grond in onszelf, vindt haar volle adem in Efeze 1: in Christus zijn wij uitgekozen voor de grondlegging van de wereld. Hetzelfde patroon, alleen nu opengebroken naar alle volken.

De Spiegel

We lezen dit hoofdstuk graag als een verhaal over toen, niet over nu. Maar de vraag waar het Israël bracht is dezelfde die ons nog steeds opzoekt: waarmee ga je een verbond aan dat je hart wegtrekt? Bij Mozes ging het om huwelijken met dochters van Kanaänieten en om gouden godenbeelden. Bij ons gaat het om subtielere zaken. De baan waarvoor je je gezin offert. De relatie waarin je je geloof langzaam inslikt om de vrede te bewaren. De vanzelfsprekendheid waarmee je financiële zekerheid voor laat gaan op gehoorzaamheid. God vraagt niet of we andere goden hebben, Hij vraagt of we hun altaren afbreken. Tolerantie tegenover je eigen afgoden is in dit hoofdstuk geen deugd. Het is het begin van de ondergang.

Het Profiel

De eerste hoorders stonden aan de oostkant van de Jordaan, op het punt het land binnen te trekken, zonder Mozes. Een generatie eerder was hun ouders precies dit verboden: ze zagen reuzen en deinsden terug. Vers 17, "Misschien zegt u in uw hart: deze volken zijn groter in aantal dan ik," is geen hypothese maar herinnering. Voor hen klinkt dit hoofdstuk als opdracht en als bemoediging tegelijk. Ze hoorden ook iets wat ons ontgaat: het kleine volk dat door grote machten omringd wordt, krijgt te horen dat hun God geen onderhandelaar is maar een minnaar die geen rivaal duldt. Voor mensen die net uit de slavernij komen, is exclusiviteit geen beperking maar bescherming.

De Vraag

Hoe kan een God van liefde opdracht geven hele volken uit te roeien? Het is de vraag die niet weggepraat moet worden. Drie dingen helpen, zonder dat ze de scherpte wegnemen. Ten eerste: Genesis 15 zegt dat de maat van de Amorieten "nog niet vol" was, God wacht eeuwen voor Hij oordeelt. Ten tweede: de retoriek van totale uitroeiing was in het oude Nabije Oosten een genre, en latere hoofdstukken laten zien dat veel Kanaänieten bleven leven. Ten derde, en dit is het zwaarste: God neemt het oordeel dat hier valt op de heidenen, uiteindelijk op zichzelf in Christus. Maar dat het oordeel reëel is, en dat God het kan uitvoeren, mag niet worden weggepoetst. Dat is geen God van mijn voorkeur. Het is wel de God die zich openbaart.

De Intertekst

Twee teksten lichten dit hoofdstuk op. Jezus zegt in Mattheüs 10: "Wie vader of moeder liefheeft boven Mij, is Mij niet waardig." Dezelfde radicaliteit van toewijding, nu gericht op een Persoon. En Petrus past Deuteronomium 7 rechtstreeks toe op de kerk: "U bent een uitverkoren geslacht, een heilig volk" (1 Petrus 2:9). Wat eens van Israël werd gezegd, klinkt nu over een gemeenschap uit alle volken, samengebracht in Christus. De uitverkiezing is niet afgeschaft, ze is opengebroken.

Reflectie

Welk altaar in mijn eigen leven heb ik gespaard omdat afbreken te veel kost?

Geloof ik werkelijk dat God mij liefheeft zonder grond in mijzelf, of probeer ik die liefde nog stilletjes te verdienen?