Efeziërs 2

De Tekst

Paulus schrijft aan gelovigen in Efeze die ooit dood waren in zonden, meeliepen met de geest van deze wereld, en buiten Gods verbond stonden. Maar God, rijk in barmhartigheid, heeft hen samen met Christus levend gemaakt, opgewekt en in de hemel gezet. Wat eerst gescheiden was, Jood en heiden, is nu door het bloed van Christus één gemaakt, samengevoegd tot een tempel waarin God zelf woont.

De Kern

Twee kleine woorden dragen heel dit hoofdstuk: "Maar God" (vers 4). Daarvoor staat een doodlopende weg, drie keer onderstreept met het woord "dood". Niet ziek, niet zwak, maar dood. En juist dáár grijpt God in. Redding is hier geen samenwerking, geen ladder die je beklimt met genade als handgreep. Het is opwekking. Een dode draagt niet bij aan zijn opstanding. Paulus hamert dit erin omdat hij weet hoe diep de menselijke neiging zit om iets te willen presteren. Genade door geloof, niet uit werken, opdat niemand zou roemen. Het evangelie sluit elke vorm van zelffelicitatie uit, en juist daarin ligt zijn troost.

De Rode Draad

Heel het hoofdstuk ademt het verhaal van Israël en de volken samen. Eeuwenlang was er die muur: het verbond, de besnijdenis, de tempel met zijn voorhof voor heidenen waar je niet voorbij mocht. Christus heeft die scheidsmuur afgebroken, zegt vers 14. Dat is geen vrome metafoor. In zijn lichaam aan het kruis heeft Hij gedaan wat geen profeet, koning of priester kon: de twee tot één maken. De belofte aan Abraham, dat in hem alle volken gezegend zouden worden, komt hier tot vervulling. En het beeld van de tempel waarin God woont, is geen nieuw beeld, het is de oude tabernakel die nu mensen geworden is, gegrondvest op apostelen en profeten, met Christus als hoeksteen.

De Spiegel

Lees vers 2 en 3 nog eens langzaam. De wandel achter de geest van deze wereld, het doen van de wil van het vlees en van de gedachten. Dat klinkt groot, maar het zit in kleine dingen. De automatische scroll, het wrokje dat je koestert tegen die collega, de manier waarop je geld geruisloos je veiligheid is geworden, de seksualiteit die je niet meer durft te onderzoeken omdat het te ingewikkeld is. Paulus zegt niet dat je een beetje van het spoor was. Hij zegt: je was dood. Dat schuurt, want we voelen ons meestal vrij behoorlijk. Tegelijk: als je dit aandurft, wordt vers 4 ook groter. "Maar God" is dan niet sentimenteel, dan is het opstanding.

De Hoofdpersoon

God is hier de handelende. Tel de werkwoorden waarvan Hij het onderwerp is: levend gemaakt, opgewekt, gezet, geschapen, dichtbij gebracht, samengevoegd. De mens is in dit hoofdstuk vooral lijdend voorwerp, en dat is geen belediging maar bevrijding. Wat opvalt is het motief achter Gods handelen: "rijk in barmhartigheid" en "Zijn grote liefde waarmee Hij ons liefgehad heeft". Paulus stapelt woorden op alsof één woord niet genoeg is. En vers 7 verrast: God doet dit "opdat Hij in de komende eeuwen de allesovertreffende rijkdom van Zijn genade zou bewijzen". Onze redding is dus uiteindelijk een tentoonstelling van wie Hij is. Niet wij staan in het licht, Hij staat in het licht door ons.

Context

Efeze was een stad van tempels, magie en handel, met de Artemistempel als trots. De gemeente bestond uit Joden en heidenen door elkaar, en dat ging niet zonder spanning. Een Jood die jarenlang heidenen als onrein beschouwde, moest nu aan het avondmaal naast een ex-Artemisvereerder zitten. Een heiden die altijd was buitengesloten, moest leren dat hij geen tweederangs gelovige was. Paulus schrijft deze brief waarschijnlijk vanuit gevangenschap, rond 60 na Christus. Hij weet wat verdeeldheid in een gemeente kan aanrichten, en hij weet ook dat de stad eromheen vol is van valse beloften over toegang tot het goddelijke. Tegen die achtergrond klinkt vers 18 als bevrijding: "want door Hem hebben wij beiden door één Geest de toegang tot de Vader."

Het Detail

Vers 10 staat erbij als een stille kroon: "want wij zijn Zijn maaksel, geschapen in Christus Jezus om goede werken te doen, die God van tevoren bereid heeft." Het Griekse woord poiema, hier vertaald als maaksel, betekent zoiets als gemaakt werk, iets met zorg gevormd. Paulus heeft net gezegd dat we niet gered worden door werken. En meteen erna zegt hij dat we geschapen zijn voor werken. Geen tegenspraak, maar volgorde. De werken zijn niet het fundament maar de vrucht. En let op: God heeft ze "van tevoren bereid". Je goede werken liggen niet op jou te wachten als een taakomschrijving, ze liggen klaar als een pad dat God heeft uitgestippeld. Je hoeft alleen te wandelen.

Reflectie

Waar in jouw leven probeer je nog steeds bij te dragen aan iets wat alleen God kan doen?

Welke "scheidsmuur" tussen jou en een ander zou Christus willen afbreken, en wat houdt jou tegen om daar te gaan staan?