Efeziërs 3

De Tekst

Paulus onderbreekt zichzelf. Hij wilde gaan bidden, maar moet eerst uitleggen waarom hij, gevangen om Christus' wil, juist aan heidenen schrijft. Hem is een geheim toevertrouwd: heidenen en Joden zijn samen erfgenamen, samen lichaam, samen delend in de belofte. Daarna knielt hij en bidt dat zijn lezers innerlijk gesterkt worden, geworteld in liefde, in staat om met alle heiligen de onmetelijke liefde van Christus te kennen, en vervuld te worden tot heel de volheid van God.

De Kern

Het geheim dat Paulus ontvouwt is geen mystieke kennis voor ingewijden, maar een sociale revolutie: groepen die elkaar eeuwenlang wantrouwden, horen nu in één lichaam. Dat is geen bijproduct van het evangelie, dat is het evangelie zichtbaar. En dan komt het gebed: Paulus vraagt niet om voorspoed of beschutting, maar om inwendige kracht, om wortels, om bevattingsvermogen voor een liefde die juist niet te bevatten valt. Hier zit de scherpte: het christelijk leven is niet eerst doen, het is eerst gevuld worden. Maar die vulling is geen privégevoel; ze stroomt direct over in hoe je omgaat met de ander die anders is dan jij.

De Rode Draad

Wat Paulus "geheimenis" noemt, was in het Oude Testament al gefluisterd: Abraham zou tot zegen zijn voor alle volken, Jesaja zag vreemdelingen meekomen naar de berg van de Heer. Maar pas in Christus wordt zichtbaar hoe dat gebeurt: door zijn kruis wordt de muur weggebroken (Efeze 2 ging daar al over) en ontstaat één nieuwe mensheid. De rode draad loopt van de roeping van Abraham, via de profeten die over de volken spraken, naar Pinksteren waar elke taal het evangelie hoorde, naar deze brief waarin Paulus zegt: kijk, het is nu werkelijkheid, en jullie samenleven is het bewijs.

De Spiegel

Hier wordt het ongemakkelijk. Paulus' geheim was niet abstract; het betekende dat een Joodse christen at met een Griek, dat een slaaf en zijn meester samen brood braken. Wat is jouw versie daarvan? De collega die je structureel mijdt omdat zijn humor je tegenstaat. Het familielid wiens politieke mening je geen ruimte gunt aan tafel. De gemeentegenoot uit een ander milieu met wie je nooit echt praat. Paulus bidt om kracht om de breedte en lengte en hoogte en diepte te begrijpen, dat is geometrie van een liefde die alle kanten op reikt. Als jouw liefde alleen reikt tot wie op je lijkt, is ze nog niet door deze tekst geraakt. En over geld: een gemeenschap waarin sommigen schitteren en anderen onzichtbaar armoede dragen, ontkent het geheim in de praktijk.

Context

Paulus schrijft vanuit gevangenschap, vermoedelijk in Rome, rond het jaar 60. Efeze was een welvarende havenstad met de tempel van Artemis als trots, een smeltkroes van religies en handelsbelangen. De gemeente bestond uit Joodse en heidense gelovigen, en die mix was explosief. Joden hadden eeuwen identiteit gebouwd op afzondering: spijswetten, besnijdenis, sabbat. Heidenen kwamen uit een wereld van offercultussen en seksuele normen die haaks stonden op de Tora. Dat deze twee samen één lichaam zouden vormen, was sociaal ondenkbaar. Paulus' gevangenschap is geen toeval in dit verhaal: zijn missie onder de heidenen was precies wat hem in de cel bracht. Het geheim kostte hem zijn vrijheid.

De Intertekst

Galaten 3:28 klinkt mee: "Daarbij is het niet van belang dat men Jood is of Griek." Paulus zegt daar in spits dezelfde waarheid: in Christus vallen de oude scheidslijnen weg. En Johannes 17, waar Jezus bidt dat zijn leerlingen één zullen zijn zoals Hij en de Vader één zijn, "opdat de wereld gelooft." Eenheid is daar evangelisatie. Beide teksten halen Efeze 3 weg uit de sfeer van warme gevoelens en plaatsen het in de orde van getuigenis: hoe wij met elkaar omgaan, is wat de wereld van Christus te zien krijgt. Verdeeldheid in de kerk is dus niet alleen pijnlijk, het is een leugen over wie God is.

De Vraag

Paulus bidt dat we vervuld worden "tot heel de volheid van God." Wat moet je daar mee? Het klinkt grotesk, bijna aanmatigend. Hoe kan een mens de volheid van God in zich dragen? De tekst lost dit niet op. Hij belooft niet dat je het bereikt; hij bidt erom als richting, als horizon. Misschien moeten we het zo lezen: hier wordt niet gezegd dat je God wordt, maar dat er in jou geen ruimte hoort te zijn die voor zijn liefde gesloten blijft. Elke hoek van je leven, je werkagenda, je bankrekening, je reactie op de buurman, hoort doordrongen te raken. Dat is geen prestatie. Het is een gebed dat over je heen gebeden wordt, en dat je leert meebidden.

Reflectie

Waar in mijn leven heb ik een hoek afgesloten voor de liefde van Christus, een gebied waarvan ik stilzwijgend zeg: hier niet?

Wie is de concrete persoon in mijn week met wie "samen erfgenamen" voor mij abstract blijft, en wat zou de eerste kleine stap zijn om dat te veranderen?