Exodus 15:20

De Tekst

Nog nadruipend van het zeewater, met het geluid van de golven die het leger van de farao hebben verzwolgen nog nagalmend in de oren, pakt Mirjam een tamboerijn. Zij, de zus van Aäron, wordt hier profetes genoemd. En alle vrouwen volgen haar, met tamboerijnen en in reidansen, de woestijn in.

Context

Sta even stil bij wat er net gebeurd is. Een volk van slaven, generaties lang gebroken door dwangarbeid in Egypte, is die nacht de dood ontlopen door bloed aan de deurposten. Ze zijn haastig vertrokken, met deeg dat niet had kunnen rijzen. Ze zijn achtervolgd, in het nauw gedreven tussen zee en leger, en toen zagen ze het water zich openen. Aan de overkant, veilig, keken ze om en zagen wat er van hun onderdrukkers overbleef: lijken, wrakhout, stilte.

Mirjam is oud. Als zij inderdaad het meisje is dat ooit bij een biezen mandje in de Nijl waakte, dan telt ze nu tegen de negentig. Ze heeft haar broertje uit het water zien halen door de dochter van de farao. Ze heeft hem zien terugkomen, gestotter en al. En nu leidt ze een dans.

De Kern

Merk op wat de tekst haar noemt: profetes. Niet zangeres, niet danseres, niet zus van. Profetes. Dat is een geladen woord, en het staat hier niet toevallig. Wat Mirjam doet, is niet louter feestvieren. Ze legt uit. Ze verkondigt. Ze zet met haar lichaam, haar stem en haar trommel een interpretatie neer van wat er zojuist gebeurd is. Dit was geen natuurramp, geen toeval, geen slimme militaire zet van Mozes. Dit was JHWH.

Aanbidding is hier theologie in beweging. Het volk moet leren zien wat het gezien heeft. En vrouwen, juist zij die geen stem hadden in het openbare leven van Egypte, zetten die theologie in het geheugen van Israël.

De Rode Draad

Er loopt een lijn van vrouwen die zingen bij bevrijding. Debora zal het doen na de overwinning op Sisera. Hanna zal het doen als God haar onvruchtbaarheid omkeert. En Maria zal het doen in Lukas 1, als ze zwanger is van de Bevrijder zelf. Haar Magnificat rijmt niet toevallig op wat Mirjam en later Hanna zingen: de machtigen van hun troon, de vernederden verhoogd.

Deze vrouwen zijn geen bijfiguren in de verlossingsgeschiedenis; ze zijn de stem die de betekenis ervan vasthoudt. En achter al hun liederen ligt uiteindelijk het lied van Openbaring 15, waar de overwinnaars aan de glazen zee het lied van Mozes en van het Lam zingen. Mirjam staat aan het begin van die lange stoet.

De Spiegel

Wat doe jij met een doorgang? Met een gebed dat na jaren verhoord werd, een diagnose die meeviel, een relatie die geheeld werd, een baan die je kreeg toen je hem het hardst nodig had? Wij zijn getraind in analyse, in bescheidenheid, in het snel doorschuiven naar de volgende zorg. Mirjam pakt een trommel.

Er is iets in ons dat het lichaam wantrouwt in aanbidding. Dansen voelt gek, luid zingen ongepast, tranen ongemakkelijk. Maar deze tekst zegt dat er momenten zijn waarop het niet uitroepen van Gods daden bijna een vorm van ongeloof is. Wie zwijgt bij het gezien hebben van een wonder, wie het wegverklaart of relativeert, ontkent achteraf wat hij op het moment zelf wist.

En dan de andere kant: durf jij, zoals Mirjam, ánderen mee te nemen in aanbidding? Voorop te gaan, ook al ben je geen dominee, geen leider, geen expert?

De Vraag

Er is ook een schaduw over deze scene die je niet moet wegvegen. Aan de andere kant van de zee liggen doden. Egyptische soldaten, met moeders en kinderen thuis. En Mirjam danst. Kan dat samen?

De tekst laat het staan zonder verontschuldiging. Bevrijding van slaven betekent oordeel over slavendrijvers, en de Schrift is daar nuchter over. Toch zegt een oude joodse traditie dat God de engelen verbood mee te zingen: mijn schepselen verdrinken, en jullie zingen liederen? Het is geen bijbeltekst, maar het vangt iets. Mirjam mag zingen omdat zij eronder gelegen heeft; de vraag is of wij, die vaak aan de kant van de macht staan, dat lied zomaar mogen overnemen.

De Intertekst

Numeri 12 werpt een schaduw vooruit. Diezelfde Mirjam zal Mozes bekritiseren, melaats worden, buiten het kamp verblijven. De profetes met de trommel wordt de vrouw met de huidziekte. Het maakt haar niet minder, het maakt haar mens.

En denk aan 2 Samuël 6, waar David danst voor de ark en Michal hem veracht. Aanbidding met het lichaam blijft in Israël een strijdpunt, en het loopt niet altijd goed af met wie de danser veracht.

Reflectie

Waar in jouw leven ligt een doorgang die je nog niet bezongen hebt, en wat weerhoudt je?

Wie neem jij mee wanneer je God prijst, en wie neemt jou mee?