Exodus 24

De Tekst

Mozes klimt de berg op met Aäron, Nadab, Abihu en zeventig oudsten. Eerst leest hij het volk het verbondsboek voor, sprenkelt bloed over hen en hoort hen zeggen: alles wat de HEERE gesproken heeft, zullen wij doen. Daarna eten en drinken de leiders in Gods nabijheid, op de berg zien zij Hem. Vervolgens gaat Mozes alleen verder de wolk in, veertig dagen en veertig nachten, om de stenen tafelen te ontvangen.

De Kern

Voordat het volk God ziet, hoort het volk God. En voordat het volk eet voor Gods aangezicht, vloeit er bloed. Dit hoofdstuk laat zien dat ethiek en aanbidding bij elkaar horen, niet als twee aparte werelden maar als één beweging. Het verbond is geen contract tussen gelijke partijen, het is een eenzijdig aanbod waarop het volk antwoordt. Dat antwoord is concreet: doen en gehoorzamen. Pas daarna volgt de maaltijd. Wie denkt dat aanbidding losstaat van gehoorzaamheid, of gehoorzaamheid los van genade, leest Exodus 24 verkeerd. De stem die spreekt, het bloed dat sprenkelt en de tafel die wordt aangericht horen onlosmakelijk samen.

De Rode Draad

Het bloed dat Mozes sprenkelt, half over het altaar en half over het volk, is het bloed van het verbond. Eeuwen later neemt Jezus een beker in zijn handen en zegt bijna woordelijk hetzelfde: dit is mijn bloed van het verbond, dat voor velen vergoten wordt. Hij citeert Exodus 24 met opzet. De maaltijd op de berg, waar oudsten God zien en eten en drinken, is een voorproef van het Avondmaal en van het bruiloftsmaal van het Lam. De volgorde blijft dezelfde: eerst het woord, dan het bloed, dan de tafel. De ethiek van het Koninkrijk wordt nooit losgemaakt van het offer dat haar mogelijk maakt.

De Spiegel

Wij zeggen makkelijk amen op preken en geloofsbelijdenissen. Het volk zegt hier twee keer: wij zullen het doen. Lees dat eens hardop en vraag jezelf af waar je dat eigenlijk hebt gezegd, en waarover. Over je geld, je werkweek, je seksualiteit, je tong tegenover collega's, je geduld met je tienerzoon, de manier waarop je over je ex spreekt? Het verbond is niet een algemeen gevoel van verbondenheid met God, het is een concrete ja op concrete woorden. Wij willen graag de maaltijd zonder het bloed, of het bloed zonder de gehoorzaamheid. Exodus 24 weigert die splitsing. Wie aan tafel wil, zegt eerst ja tegen wat er gelezen is, ook tegen de zinnen waar je liever overheen las.

Context

We zijn aan de voet van de Sinaï, kort na de uittocht. Israël is een net bevrijd slavenvolk, ontheemd, gewend aan hiërarchieën waarin een god hoort bij een koning en bij een tempel met priesters die het volk buitenhouden. Hier gebeurt iets anders. God roept niet alleen Mozes, maar ook zeventig oudsten naar boven. De berg is gevaarlijk, eerder in Exodus 19 mocht niemand hem aanraken op straffe des doods. Nu eten leiders op die berg. Dat is sociaal en religieus een aardverschuiving. Het is alsof slaven aan de tafel van de farao mogen zitten, alleen is deze Koning oneindig veel hoger en juist daarom toegankelijk via verbond en bloed.

Het Profiel

De oorspronkelijke hoorders, generaties later in Israël en in ballingschap, kenden de verleiding van afgoderij van binnenuit. Zij hoorden in dit hoofdstuk dat hun God anders was: een God die spreekt voordat Hij vraagt, die bloed laat sprenkelen voordat Hij eet, die leiders dichtbij laat komen zonder hen te verteren. Voor hen was het zinnetje zij zagen God en aten en dronken bijna ondraaglijk mooi. Hun buurvolken offerden uit angst aan goden die nooit antwoordden. Hier eet je met de God die je net heeft bevrijd. De ethiek van de Tien Woorden, die direct hieraan voorafgaan, was voor hen niet een last maar de huisregel van de familie waarin ze net waren opgenomen.

De Hoofdpersoon

God laat zich hier zien als Iemand die orde aanbrengt zonder afstand te scheppen. Hij dicteert geen wet vanuit het niets, Hij sluit een verbond met sprenkeling, eten en zicht. Onder zijn voeten, schrijft de tekst, was als het ware een plaveisel van saffier, zo helder als de hemel zelf. Dat is geen toevallige decoratie. De God die in Genesis chaos scheidde tot orde, staat hier op een vloer van geordende klaarheid. Hij is hoog, maar Hij eet mee. Hij is heilig, maar Hij doodt de oudsten niet. Hij vraagt gehoorzaamheid die totaal is, en biedt nabijheid die intiem is. Wie deze God dient, dient geen tiran en geen knuffelgod, maar de Heilige die aan tafel nodigt.

Reflectie

Waar in je leven heb je amen gezegd op Gods woord zonder dat het concreet is geworden in een keuze deze week?

Wat zou er veranderen als je het Avondmaal voortaan leest als de voortzetting van deze maaltijd op de berg, inclusief de ja die eraan voorafgaat?