Exodus 31

De Tekst

Aan het einde van een lange reeks instructies over de tabernakel noemt de HEERE opeens twee mannen bij naam: Bezaleël en Aholiab. Zij worden vervuld met de Geest van God om te ontwerpen, te smeden, te weven en te bouwen. Daarna volgt, bijna abrupt, een strenge herhaling van het sabbatsgebod: wie op de sabbat werkt, moet sterven. Het hoofdstuk sluit met de twee stenen tafelen, geschreven door de vinger van God.

De Kern

Let op wat hier gebeurt. Mozes staat al veertig dagen op de berg, ondergedompeld in visioenen van goud en blauw en scharlaken. En dan, voordat hij afdaalt, zegt God: Ik heb de mannen al klaar. Ik heb ze bij name geroepen, Ik heb ze vervuld. Wat de mens moet bouwen voor God, kan alleen door God zelf mogelijk gemaakt worden. Dit is geen bijzaak in de theologie van de tabernakel; het is haar zwaartepunt. De plaats waar God bij mensen wil wonen, wordt niet opgetrokken door menselijk vernuft alleen, maar door mensen die van binnenuit bewoond worden door zijn Geest. De Geest maakt hier geen profeten en geen priesters, maar ambachtslieden. Hun handen worden heilig instrument.

De Rode Draad

De Geest die op Bezaleël rust, is dezelfde Geest die op de eerste bladzijde van Genesis over de wateren zweefde toen er nog niets was. Scheppen en heiligen horen bij elkaar. En hier ligt een lijn die doorloopt tot Pinksteren: als de tempel niet langer een tent is maar een lichaam, worden opnieuw mensen vervuld, opnieuw met het oog op bouwen. Paulus zal later spreken over gaven, over sommigen die dienen, sommigen die leren, sommigen die met handen werken, allen door één Geest. Wat in Exodus 31 begint met een goudsmid en een wever, mondt uit in de kerk zelf als bouwplaats van Gods aanwezigheid. Bezaleël is een vroege voorvader van iedereen die met vaardige handen God dient.

De Spiegel

Er is iets bevrijdends in deze tekst voor wie zijn hele leven het gevoel heeft dat het echte werk voor God door anderen wordt gedaan. Bezaleël preekt niet. Hij offert niet. Hij snijdt hout en giet brons. En God noemt hem bij naam op de berg. Dat betekent iets voor de boekhouder, de verpleegkundige, de timmerman, de leraar wiskunde. Je werk kan geheiligd worden. Maar er zit ook een tegenwicht in dit hoofdstuk: onmiddellijk na de aanstelling van de bouwers komt de sabbat. Zelfs het meest heilige project ontslaat je niet van rust. Sterker nog, wie zich in zijn werk voor God niet meer laat onderbreken, mist iets essentieels van wie die God is. Aan wie werkt zonder ophouden, ook aan heilig werk, houdt God een stenen grens voor.

Het Profiel

Voor Israël, net weggetrokken uit Egypte, was arbeid een bekend gegeven, maar dan als slavernij. Ze hadden stenen gebakken voor Farao's steden zonder ophouden, zonder rustdag, zonder waardigheid. Nu horen ze twee dingen tegelijk. Eén: jullie handen mogen weer scheppen, niet meer voor een tiran maar voor de God die jullie bevrijd heeft. Twee: één dag in de zeven leg je alles neer. Dat laatste was in het oude Nabije Oosten radicaal. Geen enkel volk kende zoiets. De sabbat was letterlijk het teken dat dit volk niet meer van Farao was. Wie op de sabbat toch doorwerkte, verklaarde in feite: ik hoor nog steeds bij het oude systeem. Vandaar de zwaarte van de straf. Dit ging niet om regeltjes maar om identiteit.

Het Detail

Kijk nog eens naar dat ene woord: God vervulde Bezaleël met wijsheid, inzicht en kennis. Hetzelfde drietal duikt op in Spreuken 3, waar het gaat over hoe God de aarde grondvestte. Wijsheid is hier geen abstracte deugd, niet de bespiegeling van de wijsgeer. Wijsheid is weten hoe materiaal zich gedraagt onder je hamer. Weten wanneer het goud gloeiend genoeg is. Weten hoe blauw en purper elkaar moeten raken zonder te vloeken. De Bijbel weigert de scheiding tussen hoofd en hand die wij zo vanzelfsprekend maken. Voor deze tekst is de ambachtsman een wijze, en de wijze is iemand die iets kan maken dat werkt en klopt en mooi is.

De Intertekst

De echo van Exodus 31 klinkt onmiskenbaar in 1 Korinthe 3, waar Paulus spreekt over de gemeente als Gods tempel en over zichzelf als een wijs bouwmeester die het fundament heeft gelegd. Hetzelfde beeld, opnieuw gevuld: bouwen aan Gods woonplaats onder mensen. En de sabbat vindt zijn diepste weerklank in Hebreeën 4, waar de rust van God een belofte wordt die nog openstaat voor wie gelooft. De strenge steniging uit Exodus verdwijnt daar niet; ze wordt vervuld in Christus, die op de zevende dag in het graf ligt en op de eerste dag opstaat om ons in zijn rust binnen te leiden.

Reflectie

Waar in jouw dagelijkse werk zou je willen dat God zegt: Ik heb je bij name geroepen voor precies dit?

Wat maakt het voor jou zo moeilijk om één dag in de zeven werkelijk alles neer te leggen, en wat zegt dat over wie je diep vanbinnen denkt te zijn?