Ezechiël 1

De Tekst

Ezechiël zit als balling bij de rivier de Kebar, ver van Jeruzalem, ver van de tempel, ver van alles wat zijn leven als priester betekenis gaf. Dan opent zich de hemel. Hij ziet een stormwind uit het noorden, een wolk vol vuur, vier wezens met vier gezichten en vier vleugels, wielen vol ogen, en boven dat alles een troon van saffier met daarop een gestalte als een mens, omgeven door een gloed als van een regenboog. Aan het eind valt hij op zijn aangezicht.

De Kern

Het hart van dit hoofdstuk is dat God verschijnt waar Hij volgens elke vrome logica niet hoort te zijn. Niet in de tempel in Jeruzalem, maar bij een vuile rivier in Babel, tussen ontheemden. De troon heeft wielen. God is niet vastgelegd aan een gebouw, een land of een verbondsvolk in zijn vertrouwde vorm. Hij beweegt mee, of liever: Hij was er al voor Ezechiël aankwam. Tegelijk is dit visioen overweldigend, bijna ondraaglijk om te lezen. Wie deze God ziet, krijgt geen knus contact maar valt plat. De boodschap is dubbel: God is nabij in de ballingschap, en God is heilig op een manier die je adem doet stokken.

De Rode Draad

Het beeld op de troon wordt opvallend voorzichtig beschreven: "een gedaante als het uiterlijk van een mens" (1:26). God laat zich zien in mensvorm, maar omhuld, gefilterd, omgeven door regenboog en vuur. Eeuwen later zal Johannes schrijven dat het Woord vlees werd en onder ons heeft gewoond, en dat wij Zijn heerlijkheid hebben gezien. Wat Ezechiël ziet als vlammend mysterie, ontmoeten de discipelen als een man die brood breekt. Ook de regenboog is geen toeval; sinds Noach is dat het teken dat God Zijn volk niet zal verdelgen, ook al verdient het dat. De troon boven Ezechiël is dus geen oordeelstroon zonder meer. Er hangt een belofte boven.

De Spiegel

Misschien lees je dit hoofdstuk en denk je: zoveel drama heb ik nooit meegemaakt. God spreekt niet zo tot mij. Maar kijk waar Ezechiël zit. Hij is weggerukt uit alles wat hij dacht nodig te hebben om God te dienen. Geen tempel, geen offer, geen ambt, geen thuis. En precies daar wordt de hemel opengescheurd. De vraag die deze tekst je stelt is ongemakkelijk: waaraan heb jij God vastgeklonken? Aan je gezonde huwelijk, je goedlopende kerk, je geestelijke discipline, je gevoel dat het leven nog op de rails ligt? Ezechiël ontdekt dat God niet verdwijnt als jouw structuur instort. Hij komt juist dan. Dat is troost als je in een ballingschap zit, baan kwijt, geloof versleten, kind weggelopen. Het is ook een waarschuwing voor wie nog niets verloren heeft: je God is groter en wilder dan het hokje waarin je Hem hebt opgeborgen.

De Hoofdpersoon

Ezechiël zelf zegt in dit hoofdstuk nauwelijks iets. Hij beschrijft, stamelt, stapelt vergelijkingen op ("als", "het had de gedaante van", "zoiets als"). Hier is een man wiens taal tekortschiet. Hij is dertig jaar oud, de leeftijd waarop hij priester had moeten worden in Jeruzalem; in plaats daarvan zit hij in Babel. Je voelt de bitterheid daarvan eronder schuren. En toch: hij kijkt. Hij wendt zijn ogen niet af. Hij laat zich overweldigen zonder de ervaring weg te verklaren of klein te maken. Aan het eind valt hij op zijn gezicht, niet uit beleefdheid maar omdat er geen andere houding meer mogelijk is. Dat is het profielportret van een profeet: iemand die durft te zien wat hem te boven gaat.

Context

We schrijven rond 593 voor Christus. Jeruzalem staat nog overeind, maar de eerste deportatiegolf is geweest; koning Jojachin en de elite, onder wie Ezechiël, zijn in 597 weggevoerd naar Babylonië. Ze wonen langs irrigatiekanalen, het "Kebar-kanaal" was zo'n waterweg. De theologie van toen leerde dat JHWH woonde in de tempel in Jeruzalem; ballingschap betekende in feite godverlatenheid. Voeg daarbij dat Babel een wereld was vol indrukwekkende godsbeelden, ziggoerats, gevleugelde stierfiguren bij paleispoorten. En juist daar, te midden van die imperiale pracht, verschijnt de God van een verslagen volkje, met een troonwagen die alles wat Babel te bieden heeft overtreft. Dit visioen is ook politiek: wie regeert hier werkelijk?

Het Detail

Let op de wielen. "Een wiel in het midden van een wiel" (1:16), vol ogen rondom, en ze bewegen waarheen de Geest hen wil zonder zich om te draaien. Wielen zijn ongewoon op een troon; tronen staan stil. Maar deze troon rolt. En de ogen, overal ogen, betekenen dat deze God ziet. Hij ziet jou in Babel. Hij ziet wat de overheersers doen. Hij ziet wat jij denkt dat niemand opmerkt. Dat is zowel bevrijdend als ontnuchterend. De God die je nergens kon vinden toen je Hem zocht in de puinhopen, zag jou al die tijd. En de plekken in jou waar je liever niet gezien wordt, ook die liggen open onder die ogen.

Reflectie

Aan welke vertrouwde structuur heb jij God vastgeklonken, en wat zou er gebeuren als die wegvalt?

Waar in jouw leven zit je nu bij de Kebar, en durf je te geloven dat de hemel zich juist daar kan openen?