Genesis 27

De Tekst

Izak is oud en bijna blind. Hij wil zijn oudste zoon Ezau zegenen voor hij sterft, en stuurt hem op jacht voor een laatste maaltijd. Rebekka hoort het, en zet samen met Jakob een bedrog op touw: geitenvlees in plaats van wild, geitenvellen om Jakobs gladde armen, Ezau's kleren om de geur. Izak twijfelt, maar zegent Jakob. Als Ezau thuiskomt, is het te laat. De zegen is onherroepelijk uitgesproken. Ezau huilt en zint op moord; Jakob moet vluchten.

De Kern

Dit is een verhaal waar je liever omheen leest. God laat zijn verbondsbelofte verder lopen via een leugen, een vermomming en een vader die zich laat misleiden. Er is geen morele schoonheid in dit hoofdstuk, geen held om te bewonderen. En toch staat het hier, in het hart van het verbondsverhaal.

De theologische scherpte zit precies daar: God werkt zijn belofte uit door mensen die het niet verdienen, en zelfs door middelen die wij verkeerd noemen. Het orakel uit hoofdstuk 25, "de oudste zal de jongste dienen", wordt waarheid, maar via menselijk geknoei. Genade en menselijke zonde lopen hier zo door elkaar dat je ze niet kunt ontwarren. Dat is geen verdediging van het bedrog, maar het ontneemt elke illusie dat Gods plan wacht op onze nette medewerking.

De Rode Draad

De jongere boven de oudere, dat is een patroon dat door heel Genesis snijdt en uiteindelijk uitkomt bij Christus. Abel boven Kaïn, Isaak boven Ismaël, Jakob boven Ezau, later Jozef boven zijn broers, Efraïm boven Manasse. Telkens wordt de natuurlijke orde, het eerstgeboorterecht, de logica van macht en aanspraak, doorbroken. Paulus pakt dit in Romeinen 9 op om te laten zien dat verkiezing nooit op prestatie rust.

En de zegen zelf, dat ene woord dat eenmaal uitgesproken niet meer kan worden teruggenomen, wijst vooruit naar een definitievere zegen. Christus wordt in Galaten 3 de drager van de vloek genoemd, opdat de zegen van Abraham bij de heidenen zou komen. Wat Jakob steelt door bedrog, krijgen wij door genade.

De Spiegel

Dit hoofdstuk legt iets bloot in onze omgang met Gods beloften: het oude vermoeden dat als wij niet ingrijpen, niet sturen, niet manipuleren, het niet gaat gebeuren. Rebekka had het orakel gehoord. Ze geloofde het waarschijnlijk. En toch nam ze het heft in eigen handen, omdat ze niet kon verdragen dat God zijn belofte op zijn eigen manier zou waarmaken.

Herken je dat? Je weet dat je baan, je relatie, je gezin in Gods hand ligt, maar je liegt toch dat kleine beetje op je cv, manipuleert toch dat gesprek, forceert toch die uitkomst. Niet omdat je God niet vertrouwt in theorie, maar omdat je hem niet vertrouwt om op tijd te leveren. Het bedrog in Genesis 27 is geen ver verhaal; het is het patroon van iedereen die gelooft maar tegelijk de regie wil houden.

De Vraag

Waarom laat God dit toe en, sterker nog, gebruikt hij het? Waarom corrigeert hij Rebekka niet, ontmaskert hij Jakob niet, geeft hij Ezau niet alsnog de zegen die hem als eerstgeborene toekwam?

Hier moet je oppassen voor twee gemakkelijke uitwegen. De ene zegt: God keurde dit goed, dus het was niet zo erg. De andere zegt: dit was puur menselijk, God had er niets mee te maken. Beide kloppen niet. Jakob betaalt: twintig jaar ballingschap, bedrogen door zijn schoonvader, een leven van angst voor Ezau. De zonde heeft een rekening. Maar de belofte loopt door. God blijkt geen ordelijke God die wacht tot zijn mensen schoon genoeg zijn. Hij is een God die zijn werk doet dwars door, en ondanks, hun rommel heen. Dat is troostend en ontluisterend tegelijk.

De Hoofdpersoon

Jakob is geen sympathieke figuur in dit hoofdstuk. Hij aarzelt, niet uit geweten maar uit angst betrapt te worden ("misschien betast mijn vader mij"). Zijn moeder neemt de schuld op zich, en hij gaat akkoord. Hij liegt recht in zijn vaders gezicht, vier keer in een paar verzen: ik ben Ezau, de HEERE heeft het mij doen toekomen, eet, kus mij.

En toch is dit de man die God draagt door de geschiedenis. Dezelfde Jakob die hier sluw en angstig is, zal in hoofdstuk 32 worstelen met God en kreupel verder gaan. Genesis laat zien dat verkiezing niet beloont wat in iemand zit, maar iemand vormt tot wie hij worden moet. De Jakob van hoofdstuk 27 moet sterven voordat Israël geboren kan worden.

De Intertekst

Hebreeën 12 noemt Ezau opvallend genoeg, niet Jakob: "Laat niemand een onheilig persoon zijn, zoals Ezau, die voor één maaltijd zijn eerstgeboorterecht verkocht." De Schrift oordeelt hard over Ezau, harder dan over Jakob, hoewel Jakob de oplichter is. Dat schuurt, en dat moet schuren. Het laat zien dat God anders weegt dan wij. Wie de belofte minacht, is verder van het koninkrijk dan wie haar op verkeerde manier grijpt.

En Maleachi 1 voegt toe: "Jakob heb Ik liefgehad, en Ezau heb Ik gehaat." Geen zin om met losse hand te citeren, maar onontkoombaar in deze tekst.

Reflectie

Waar in jouw leven probeer je Gods beloften te helpen door middelen die je eigenlijk niet kunt verantwoorden?

Wat doet het met je dat God zijn werk voortzet door mensen die hun handen niet schoon houden, jou inbegrepen?