Genesis 39

De Tekst

Jozef, verkocht als slaaf, komt terecht in het huis van Potifar, een hoge Egyptische functionaris. Alles wat hij aanraakt bloeit op, want de HEERE is met hem. Dan begint Potifars vrouw hem te begeren en dringt dag na dag aan: "Slaap met mij." Jozef weigert consequent. Uiteindelijk grijpt ze zijn kleed; hij vlucht, laat het kleed achter. Zij gebruikt dat kledingstuk om hem valselijk te beschuldigen. Jozef belandt in de gevangenis. En zelfs daar, in de kerker, staat er opnieuw: de HEERE was met hem.

De Kern

Twee keer staat het er, als een refrein rondom het hele hoofdstuk: de HEERE was met Jozef. Aan het begin, wanneer hij als slaaf verkocht wordt. Aan het einde, wanneer hij als vermeende verkrachter wordt weggeborgen. Daar tussenin: welvaart, verleiding, verlies. De kern van dit hoofdstuk is niet Jozefs karakter, hoe indrukwekkend ook, maar de aanwezigheid van God die geen enkele omstandigheid respecteert als grens. Slavernij deert Hem niet, celmuren houden Hem niet buiten. God is niet met Jozef omdat het goed gaat; het gaat goed omdat God met hem is, ook als "goed" er van buiten uitziet als een gevangeniscel.

De Rode Draad

Jozef is de rechtvaardige die lijdt om zijn onschuld, de dienaar die vernederd wordt terwijl hij trouw is. Wie hier niet aan Christus denkt, leest te snel. Ook Jezus werd valselijk beschuldigd, ook Hij zweeg toen zijn kleed werd afgenomen (Matteüs 27:35), ook Hij daalde af, dieper en dieper, tot in de dood. En juist door die afdaling werd redding mogelijk voor velen. Jozef zal later Egypte en zijn eigen familie redden van hongersnood, maar dat begint in de put en de cel. Het patroon is hardnekkig door de hele Schrift heen: God werkt zijn verlossing uit door mensen die onderaan liggen, niet bovenaan.

De Spiegel

Hier komt de tekst dichtbij. Jozef doet alles goed en verliest alles. Dat schuurt tegen een diep verlangen in ons: dat integriteit beloond wordt, dat "nee" zeggen tegen wat verkeerd is ons redt in plaats van beschadigt. Misschien heb je op je werk je mond opengedaan tegen iets scheefs en werd jij het probleem. Misschien heb je een relatie beëindigd waarin iets niet klopte, en betaal je nog steeds de prijs in eenzaamheid. Misschien houd je vast aan trouw in je huwelijk terwijl niemand het zou merken als je viel, en voelt die trouw als een gevangenis in plaats van vrijheid. Deze tekst belooft niet dat het rechtgezet wordt op jouw tijdlijn. Ze belooft alleen dat God met je is in de cel.

De Vraag

Waarom laat God dit gebeuren? Jozef weerstaat de zonde, en zijn beloning is een gevangenis. Was het niet passender geweest als Potifar de waarheid had geroken, zijn vrouw was ontmaskerd, Jozef beloond? De tekst geeft geen verklaring. Er staat niet: "en dit alles omdat God een groter plan had." Dat weten wij pas later, wij lezen achteraf. Jozef zelf wist niets. Hij zat daar, met de smaak van onrecht in zijn mond, zonder toegang tot het einde van het verhaal. Wat de tekst wél geeft, is niet een reden maar een aanwezigheid. God legt niet uit; Hij is er. Voor wie op een reden wacht is dat soms bitter weinig. Voor wie op God wacht, is het genoeg.

Het Detail

Let op het kleed. Jozef verliest in dit hoofdstuk voor de tweede keer een kledingstuk aan mensen die hem willen breken. Zijn broers pakten hem zijn veelkleurig gewaad af en gebruikten dat om hun vader te bedriegen (Genesis 37). Potifars vrouw pakt zijn kleed af en gebruikt dat om haar man te bedriegen. Twee keer wordt kleding het valse bewijs tegen een onschuldige. Kleding staat in de Bijbel vaak voor identiteit, positie, eer. Jozef wordt herhaaldelijk ontkleed door mensen die hem kwaad willen. Maar zijn werkelijke identiteit, "de HEERE was met hem," kan niemand afpakken. Wat mensen hem afnemen, is nooit wie hij ten diepste is.

Context

Jozef is ongeveer zeventien geweest toen hij verkocht werd, en zit hier waarschijnlijk ergens in zijn late tienerjaren of vroege twintiger. Potifar was hoofd van de lijfwacht van de farao, een positie met militaire en juridische macht. Een Egyptische huishouding van deze klasse telde tientallen slaven; dat Jozef opklimt tot beheerder over alles is uitzonderlijk. De vrouw van Potifar had als aristocratische Egyptische enorme sociale macht boven een Hebreeuwse slaaf. Haar woord tegen het zijne was juridisch geen wedstrijd. Dat Jozef alleen in de gevangenis belandt en niet ter dood wordt gebracht, is opmerkelijk; misschien twijfelde Potifar zelf. In deze wereld had Jozef geen enkele rechtspositie, geen familie in de buurt, geen advocaat. Alleen God.

Reflectie

Waar in jouw leven doe je het goede en betaal je de prijs, en hoe zou het je veranderen als je gelooft dat God met je is in die cel?

Welk kleed is jou afgenomen, welke reputatie, positie of eer, en wat blijft er over als je identiteit niet meer in dat kledingstuk hangt?