Genesis 46

De Tekst

Jakob breekt op naar Egypte, oud en aarzelend, en bij Berseba brengt hij offers aan de God van zijn vader Izak. Daar spreekt God hem in een nachtgezicht aan: ga gerust, Ik daal met je af, Ik breng je ook weer terug. Daarna volgt een uitvoerige naamlijst van allen die meegaan, zeventig zielen in totaal, en het hoofdstuk eindigt met de ontmoeting tussen Jakob en de verloren gewaande Jozef in Gosen, een omhelzing die lang heeft moeten wachten.

De Kern

Het hart van dit hoofdstuk klopt in vers 4: "Ik zal Zelf met u meetrekken naar Egypte." God laat zich niet beperken tot het land dat Hij beloofd heeft. Hij gaat mee buiten de grenzen, zelfs naar het land dat later het symbool zal worden van slavernij. Dit is geen God die je achterlaat bij de landsgrens van je zekerheden. Tegelijk is er iets ernstigs: Jakob gaat naar Egypte, en zijn nageslacht zal daar vierhonderd jaar blijven. De zegen en de pijn liggen in elkaars verlengde. God belooft niet dat de reis kort of pijnloos zal zijn, maar wel dat Hij er zal zijn, en dat Hij terug zal brengen.

De Rode Draad

Berseba is geen toevallige plek voor offers. Daar bouwde Abraham ooit een altaar, daar groef Izak zijn putten, daar verscheen God eerder. Jakob raakt bij vertrek nog even de wortels aan. En dan dat "Ik daal met u af": eeuwen later zal een grotere Zoon afdalen, niet alleen naar Egypte maar naar de mensheid zelf, en Mattheüs herhaalt het patroon door Jozef en Maria met het kind Jezus precies dezelfde route te laten gaan, om vervolgens te zeggen: uit Egypte heb Ik Mijn Zoon geroepen. Het afdalen om weer op te halen is een vorm die God blijft hanteren. Wie de Schrift hier oplettend leest, ziet de schaduw van het kruis al meereizen met de karavaan van Jakob.

De Spiegel

Voel je het: een oude man die zijn koffers moet pakken voor een land waarvan hij weet dat hij er sterven zal. Misschien herken je dat. De verhuizing die je niet wilde maken. De baan die je moest opgeven. Het kind dat ver weg gaat wonen. Het lichaam dat je dwingt te vertrekken uit het leven dat je kende. Jakob brengt offers voordat hij gaat, en pas dan durft hij. Wat doe jij met het ongemak van vertrek? Stamp je door uit eigen kracht, of durf je eerst stil te staan en te vragen of God meegaat? En durf je te geloven dat Hij ook meegaat naar plekken die je liever niet zou kiezen, naar het Egypte van een diagnose, een scheiding, een verlies dat geen mooie naam heeft? Het meereizen van God is geen sentimenteel idee. Het is de enige reden dat je je koffer durft te pakken.

De Vraag

Maar er knaagt iets. Als God belooft mee te gaan en terug te brengen, waarom moeten Jakobs nakomelingen dan vierhonderd jaar slavernij doorstaan voor die terugreis begint? Waarom is de belofte zo lang en de uitvoering zo traag? Hier helpt geen gladde uitleg. De Bijbel maakt het tempo van God niet kleiner dan het is. Jakob zelf zal de terugkeer niet meemaken, alleen zijn gebeente keert terug. Soms is "Ik breng je terug" een belofte over generaties heen, niet over jaren. Dat kan bitter zijn. Het vraagt een vertrouwen dat verder reikt dan je eigen levensduur, en dat is iets anders dan optimisme.

De Hoofdpersoon

Jakob is hier niet de listige jongere broer meer, niet de worstelaar bij de Jabbok. Hij is oud, en in dat oud zijn ligt een ingehouden hoop. Hij heeft Jozef dood gewaand, decennialang. Zijn rouw was zo zwaar dat hij zich er niet uit liet troosten. Nu hoort hij dat Jozef leeft, en zijn geest leeft op, zegt de tekst nuchter. Hij gaat, maar voorzichtig, eerst offerend. Dit is het portret van een man die geleerd heeft niet meer overhaast te zijn, die heeft ondervonden dat zijn eigen plannen krom liepen. Pas als God spreekt, zet hij de stap. Bij Jozef gekomen huilt hij lang aan diens hals, en zegt: nu mag ik sterven. Niet uit moedeloosheid, maar uit vervulling.

Context

Egypte was in die tijd de grootmacht, een graanschuur in een uitgehongerde regio. Voor een herdersfamilie uit Kanaän was het zowel redding als gevaar, eten in ruil voor afhankelijkheid. Herders waren bovendien een gruwel voor Egyptenaren, zoals het hoofdstuk daarna meldt, vandaar dat Gosen, de uithoek, hun woonplaats wordt. De zeventig zielen is een symbolisch volledig getal, een compleet huisgezin dat als zaad de aarde in gaat. Wat hier begint als familiehereniging, wordt de geboortegrond van een volk.

Reflectie

Naar welk Egypte ben jij onderweg, en heb je God gevraagd of Hij meegaat, of ben je al gegaan zonder te wachten op antwoord?

Welke belofte van God hou je vast die mogelijk pas na jouw leven wordt vervuld, en kun je daarmee leven?