Jesaja 43

De Tekst

"Maar nu, zo zegt de HEERE, uw Schepper, Jakob, uw Formeerder, Israël: Wees niet bevreesd, want Ik heb u verlost, Ik heb u bij uw naam geroepen, u bent van Mij." Dat is de toon waarop dit hoofdstuk binnenvalt. God spreekt een volk toe dat in ballingschap zit, of er hard naar onderweg is, en verzekert hen dat Hij hen door water en vuur zal halen. Hij noemt zichzelf hun Verlosser, hun Heilige, hun Koning. Halverwege klinkt zelfs: vergeet wat eerder is, Ik doe iets nieuws. Het hoofdstuk eindigt scherper: ondanks alles bleef Israël onverschillig, en God somt hun lasten op.

De Kern

Hier botsen twee waarheden zo hard tegen elkaar dat ze vonken geven: God is heilig, en God laat niet los. Het volk verdient de ballingschap, daar laat Jesaja geen twijfel over bestaan. Tegelijk zegt diezelfde God: u bent van Mij. Niet omdat Israël indrukwekkend is, niet omdat hun staat van dienst overtuigt, maar omdat Hij hen geschapen, geformeerd en bij naam geroepen heeft. Het is de logica van eigendom, niet van verdienste. En precies daar zit het theologisch hart: redding ontspringt niet aan menselijke kwaliteit maar aan goddelijke binding. "Ik, Ik ben de HEERE, buiten Mij is er geen Heiland." Dat woordje "Ik, Ik" staat er dubbel, alsof God zichzelf onder de aandacht moet brengen tegenover een volk dat constant elders kijkt.

De Rode Draad

Drie sleutelwoorden uit dit hoofdstuk lopen door tot in het Nieuwe Testament: Schepper, Verlosser, Heilige. De Schepper die formeert, hoor je terug bij Johannes 1, waar het Woord waardoor alles geworden is, vlees wordt. De Verlosser die losgeld betaalt, "Ik heb Egypte als losgeld voor u gegeven", krijgt zijn vervulling waar Christus zichzelf als losprijs geeft voor velen. En het "Ik ben" dat in dit hoofdstuk meerdere keren klinkt, weerklinkt opvallend in de mond van Jezus in het Johannesevangelie. Het beeld van water dat niet overstroomt en vuur dat niet verteert is geen losse troostbelofte; het tekent een doorgang, een doortocht, en uiteindelijk een Pasen. De rode draad is: God blijft scheppen, blijft verlossen, blijft heilig.

De Spiegel

De zin "wees niet bevreesd" is geen schouderklopje. Hij wordt uitgesproken tegen mensen die alle reden hebben om bang te zijn, want het water staat hen aan de lippen. Misschien herken je dat. De diagnose die niet goed valt, het huwelijk dat krakkemikkig wordt, het kind dat een kant op gaat waar je niet bij kunt. De belofte hier is niet dat het water wegtrekt, maar dat het je niet overspoelt. Dat is iets anders dan we vaak willen horen. En dan dat einde, vers 22 en verder: "u hebt Mij moe gemaakt met uw ongerechtigheden." Het is ongemakkelijk eerlijk. God laat niet los, maar Hij doet alsof er niets aan de hand is evenmin. Je wordt vastgehouden én aangesproken.

Het Detail

"Ik heb u bij uw naam geroepen." In het Hebreeuws van Jesaja is naam meer dan een etiket; het is identiteit, bestemming, geschiedenis. Jakob heet hier nog steeds Jakob, de hielenlichter, de bedrieger, en tegelijk Israël, de gekroonde. God roept hem met beide namen, het rommelige verleden inbegrepen. Dat is geen detail voor de woordenstudie alleen, dat is pastoraal dynamiet. Want God roept jou niet als de geïdealiseerde versie van jezelf, maar bij de naam die je werkelijk draagt, inclusief de schaduwkanten die je liever wegpoetst. "U bent van Mij" volgt direct erop. Eigendom voorafgaand aan verbetering. Pas wie weet bij wie hij hoort, kan worden wie hij moet worden.

Het Profiel

De eerste hoorders waren mensen wier wereld in puin lag of dat dreigde te raken. De tempel, de stad, het land, de koningslijn: alles wankelde of was al gevallen. In zo'n situatie ligt de vraag voor de hand: heeft onze God verloren van die van Babel? Hun goden hebben tempels die nog overeind staan, beelden die er machtig uitzien, legers die winnen. Tegen dat geluid in klinkt: Ik ben de HEERE, en er is geen andere. Voor hen waren deze woorden geen poëzie, maar overlevingsbrood. Het volk hoorde ook iets schokkends: Ik doe iets nieuws. Want een ballingenvolk klampt zich juist vast aan het oude, aan herinnering. God zegt: kijk niet alleen achterom, kijk vooruit.

Context

Jesaja 43 hoort bij het tweede grote deel van het boek, de hoofdstukken die spreken tot mensen in of vlak voor de Babylonische ballingschap, zesde eeuw voor Christus. De wereldmacht heet niet langer Assyrië maar Babel; Jeruzalem ligt verwoest of zal dat gauw zijn. De ballingen wonen in een wereld vol indrukwekkende ziggoerats, processies van godenbeelden, een staatscultuur die religieus tot in de vezels is. Tegen die achtergrond is "buiten Mij is er geen Heiland" een politiek geladen uitspraak, niet alleen een vrome. Het is een uitdaging aan een hele beschaving. En het is troost voor een minderheidsvolk dat zich afvraagt of het bestaan nog zin heeft.

Reflectie

Welke naam draag jij die God kent en waarmee Hij je toch durft te roepen?

Waar in jouw leven sta je vast te klampen aan het oude, terwijl God zegt: zie, Ik doe iets nieuws?