Genesis 50

De Tekst

Jozef werpt zich op het gezicht van zijn dode vader, kust hem en huilt. Daarna komt de zorgvuldig geregelde begrafenis in Kanaän, een stoet die zo indrukwekkend is dat de Kanaänieten er een naam aan geven. Terug in Egypte komen de broers met een laatste angst: nu vader dood is, zal Jozef wraak nemen? Hij weent om hun vraag, en spreekt de woorden die het hele Genesisboek lijken te dragen: "U hebt kwaad tegen mij bedacht, maar God heeft dat ten goede gedacht." Daarna sterft ook Jozef, met de belofte op zijn lippen dat God hen zal bezoeken.

De Kern

Dit hoofdstuk leeft van een dubbel sterven en een dubbele troost. Jakob wordt begraven in het land van de belofte, Jozef wordt gebalsemd in Egypte. Tussen die twee graven in staat één zin die alles draagt: God heeft het ten goede gedacht. Dat is geen vroom dekentje over de pijn, alsof het allemaal niet zo erg was. Jozef noemt het kwaad nog steeds kwaad. Maar onder dat kwaad, dwars erdoorheen, heeft een andere hand gewerkt. Genesis eindigt niet met opgeloste familieconflicten of beantwoorde vragen, maar met de stille bevestiging dat God, ook in de meest verziekte geschiedenissen, een richting houdt die mensen niet kunnen breken.

De Rode Draad

Jozef wordt vaak gezien als een schaduw van Christus, en hier wordt dat bijna ongemakkelijk concreet. De onschuldige die verraden werd door zijn eigen broers, vergeeft hen niet met opgeheven vinger maar in tranen. Hij wordt de redder van wie hem wilden vernietigen. En toch is Jozef niet het einde. Zijn laatste woorden wijzen vooruit: "God zal zeker naar u omzien." Genesis sluit met een doodskist in Egypte en een belofte die nog open ligt. Pas in Exodus 13 worden zijn beenderen meegenomen, pas in Jozua 24 begraven. Het boek eindigt niet met aankomst maar met verwachting, en dat is precies de houding waarin het hele Oude Testament verder leeft.

De Spiegel

De broers durven Jozef niet recht aan te kijken. Ze sturen een boodschap, ze verzinnen een laatste wens van vader, ze werpen zich op de grond. Zoveel jaar na de verzoening geloven ze nog steeds niet echt dat ze vergeven zijn. Herken je dat? Vergeving ontvangen is soms moeilijker dan haar uitspreken. We blijven wachten op de rekening die alsnog komt, op het moment dat de ander zijn ware gezicht toont. En ondertussen leven we beschermd, op afstand, klaar om te vluchten. Jozef huilt om die afstand. Niet omdat zijn broers iets verkeerd doen, maar omdat ze nog steeds niet snappen wie hij is geworden. Wie weigert vergeving te geloven, beledigt de vergever.

De Hoofdpersoon

Jozef huilt drie keer in dit hoofdstuk: bij zijn vader, bij de boodschap van zijn broers, en impliciet in heel zijn houding. Dit is een man die macht heeft, alle macht, en die haar consequent niet gebruikt om zichzelf te wreken of te bewijzen. Hij kan zijn broers vernietigen met één woord. In plaats daarvan spreekt hij naar hun hart, zoals dat in het Hebreeuws letterlijk staat. Hij is geen onaangedane heilige; hij is een man die geleerd heeft te kijken naar wat God deed, in plaats van naar wat mensen hem aandeden. Dat is geen passiviteit. Dat is een gerijpt geloof dat de geschiedenis durft te lezen vanaf Gods kant, zonder de pijn te ontkennen.

De Vraag

"U hebt kwaad bedacht, God heeft het ten goede gedacht." Hoe verhoudt zich dat? Wilde God dat Jozef in de put werd gegooid, verkocht, vals beschuldigd, vergeten? De tekst zegt niet dat God het kwaad veroorzaakte, maar ook niet dat Hij er machteloos naar keek. Er is een werkelijkheid waarin menselijke schuld echt blijft, en tegelijk een goddelijk weven dat de draden anders legt dan de wevers wilden. We krijgen geen formule die dit oplost. Misschien is dat ook precies wat Genesis ons wil leren: er zijn dingen die je pas achteraf kunt zeggen, vanuit de plek waar je nu staat. Vooraf zou het godslastering zijn. Achteraf is het belijdenis.

Het Profiel

De eerste hoorders waren Israëlieten, mogelijk in de woestijn, mogelijk later. Zij wisten: wij zijn die nakomelingen. Wij zijn het volk dat in Egypte zou belanden, slaven zou worden, eruit zou worden gehaald. Voor hen was het laatste hoofdstuk van Genesis geen afsluiting maar een opmaat. De doodskist van Jozef was geen einde, maar een belofte die op transport wachtte. Zij hoorden in zijn woorden "God zal zeker naar u omzien" hun eigen geschiedenis terug, en hun eigen toekomst. Wat voor ons een mooi slot is, was voor hen een spanboog: het verhaal is niet af, het ligt te wachten op de God die altijd terugkomt voor zijn beloften.

Reflectie

Waar in jouw geschiedenis durf je nog niet te zeggen: God heeft het ten goede gedacht? En waar wel?

Welke vergeving in jouw leven heb je ontvangen maar nog niet echt geloofd?