Handelingen 7

De Tekst

Stefanus staat voor het Sanhedrin, beschuldigd van godslastering tegen de tempel en de wet. In plaats van zich te verdedigen vertelt hij de geschiedenis van Israël opnieuw: van Abraham via Jozef en Mozes tot Salomo. Hij laat zien hoe Gods volk telkens zijn redders heeft afgewezen, en hoe God nooit gebonden was aan één plek. Dan draait hij zich om naar zijn rechters en noemt hen halsstarrig, onbesneden van hart. Ze stenigen hem. Hij sterft biddend voor zijn moordenaars, met Jezus voor ogen aan Gods rechterhand.

De Kern

Wat Stefanus doet is gevaarlijker dan godslastering: hij ontmaskert een patroon. Het volk dat zichzelf zag als trouwe bewaarder van wet en tempel, blijkt in elke generatie de boodschapper te hebben verworpen die God stuurde. Jozef, weggedaan door zijn broers. Mozes, eerst afgewezen door zijn eigen volk. De profeten, vervolgd. En nu de Rechtvaardige zelf. De kern is niet dat Israël slechter zou zijn dan andere volken, maar dat religieuze zekerheid blind kan maken voor de levende God. Wie zijn identiteit ontleent aan tempel, traditie of afkomst, kan precies dáárdoor doof worden voor wat God nu zegt. Stefanus laat zien: God woont niet in handen van mensen, God laat zich niet beheren.

De Rode Draad

Stefanus' rede is een sleutel tot het Oude Testament. Hij laat zien dat Gods werk altijd begon buiten de grenzen die mensen trokken. Abraham werd geroepen in Mesopotamië, lang voor het beloofde land. Jozef redde Israël vanuit Egypte. Mozes ontmoette God in de woestijn van Midian, bij een brandende struik op heidense bodem. De tabernakel was een tent die meeging, niet een gebouw dat vasthield. Pas Salomo bouwde een huis, en de profeet Jesaja waarschuwde meteen: de Allerhoogste woont niet in tempels door mensenhanden gemaakt. Heel deze lijn loopt uit op Christus, de verworpen Rechtvaardige die nu staat, niet zit, aan Gods rechterhand. Hij staat op om Stefanus te ontvangen. De rode draad is een God die zich nergens laat opsluiten en zich nergens laat tegenhouden.

De Spiegel

Hier wordt het ongemakkelijk. Stefanus' aanklacht is niet bedoeld voor de andere kant van de geschiedenis; hij raakt jou. Want waar heb jij God ondergebracht? In welke kerk, welke theologie, welke vorm van vroomheid die jij beheerst en die jou geruststelt? Het venijn van religieuze zekerheid is dat ze ongemerkt verandert in eigendom. Je begint God te dienen en eindigt met het verdedigen van jouw versie van Hem. Misschien herken je het in hoe je reageert op een andere kerkstijl, een collega met afwijkende opvattingen, een kind dat anders gelooft dan jij hoopte. Iets in je verstijft. Dat verstijven is precies wat Stefanus halsstarrigheid noemt. En de pijnlijkste vraag: ben jij in staat om Gods spreken te herkennen wanneer het van buiten je vertrouwde kaders komt, of zou je de boodschapper stenigen, op je eigen beschaafde manier?

De Vraag

Waarom moest Stefanus sterven? Hij was vol van de Geest, hij sprak waarheid, hij bad voor zijn vijanden. En toch grijpt God niet in. Geen vuur uit de hemel, geen aardbeving zoals bij Paulus en Silas later. Alleen een geopende hemel, zichtbaar voor hem alleen. De tekst troost niet door redding maar door zicht: hij zag Jezus staan. Dat is niet hetzelfde als gespaard worden. Wie hier eerlijk leest, moet aanvaarden dat trouw aan God geen verzekering is tegen geweld. Soms is de enige hulp die komt, het kunnen zien wie er op je wacht.

Context

Stefanus is een van de zeven diakenen, een hellenistische Jood, dus iemand die Grieks sprak en cultureel breder stond dan de Hebreeuwse kern. Juist zulke figuren werden verdacht: te open, te kosmopolitisch, te los van de tempel. Het Sanhedrin is geen rechtbank in onze zin maar de hoogste religieuze en politieke instantie van het Joodse volk, met directe lijnen naar de Romeinse macht. Stenigen was de straf voor godslastering. Lukas noteert dat een jongeman Saulus de jassen bewaakte. Dat detail is geen ornament: de man die hier instemt met de moord, wordt later de apostel die Stefanus' boodschap over alle grenzen heen draagt. De geschiedenis kantelt op deze bladzijde.

De Intertekst

Stefanus eindigt met twee zinnen die rechtstreeks Jezus aan het kruis echoën: "Heere Jezus, ontvang mijn geest" en "Heere, reken hun deze zonde niet toe." Vergelijk Lukas 23: "Vader, in Uw handen beveel Ik Mijn geest" en "Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen." De leerling lijkt op de Meester, tot in het sterven. En de aanklacht dat God niet in tempels woont, komt rechtstreeks uit Jesaja 66: "De hemel is Mijn troon en de aarde is de voetbank van Mijn voeten. Waar zou dan het huis zijn dat u voor Mij zou bouwen?" Stefanus verzint niets. Hij citeert de profeten tegen hun zelfbenoemde erfgenamen.

Reflectie

Welke vorm van geloof, kerk of overtuiging is voor jou zo vertrouwd geworden dat je God er onbewust in hebt opgesloten?

Als je vandaag Stefanus' geopende hemel niet krijgt, alleen zijn stenen, wat blijft er dan over van je geloof?